تاثیر هوش مصنوعی بر یادگیری فعال؛ از دانش آموز منفعل تا یادگیرنده مشارکت جو

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر یادگیری فعال و نقش آن در تبدیل دانش آموزان از یادگیرندگان منفعل به مشارکت جویانی فعال در فرآیند یاددهی-یادگیری در دوره متوسطه انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش شناسی، شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و مرحله پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانش آموزان پسر پایه یازدهم رشته علوم تجربی شهر کرج در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ تشکیل دادند که از میان آن ها، نمونه ای با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایدهی شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه تحت آموزش با رویکرد یادگیری فعال مبتنی بر هوش مصنوعی با استفاده از ابزارهایی نظیر ChatGPT، پلتفرم های یادگیری تطبیقی و چت بات های آموزشی قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل، محتوای مشابه را با روش های سنتی و معلم محور دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد یادگیری فعال که توسط وانگ و همکاران ساخته و در ایران هنجاریابی شده بود و شامل چهار مولفه مشارکت فعال، تفکر انتقادی، خودتنظیمی و تعامل اجتماعی بود و همچنین آزمون محقق ساخته پیشرفت تحصیلی در درس زیست شناسی که روایی محتوایی آن با استفاده از نظرات متخصصان تایید و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ و بازآزمایی محاسبه گردید. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک متغیره و همچنین آزمون تی وابسته برای بررسی تغییرات درون گروهی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که میانگین نمرات یادگیری فعال در گروه آزمایش از پیش آزمون به پس آزمون افزایش چشمگیری داشته است، در حالی که گروه کنترل تغییرات ناچیزی را نشان داد و این تفاوت در سطح معناداری بالا تایید گردید. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تفاوت بین دو گروه در هر چهار مولفه یادگیری فعال معنادار است و اندازه اثر برای مولفه مشارکت فعال بیشترین و برای مولفه تعامل اجتماعی کمترین میزان را به خود اختصاص داد که نشان دهنده تاثیر متوسط تا زیاد مداخله آموزشی است و این تاثیر در مرحله پیگیری یک ماهه نیز با کاهش ناچیزی همچنان پایدار باقی ماند. بر اساس یافته های پژوهش، هوش مصنوعی با فراهم آوری محیط های یادگیری تعاملی، شخصی سازی شده و مبتنی بر بازخورد فوری، به طور معناداری باعث افزایش مشارکت فعال، تفکر انتقادی، خودتنظیمی و تعامل اجتماعی دانش آموزان می شود و آن ها را از نقش منفعلانه به نقش مشارکت جویانه در فرآیند یادگیری سوق می دهد. با توجه به نتایج، پیشنهاد می شود که طراحان برنامه درسی و معلمان دوره متوسطه، از ابزارهای هوش مصنوعی به عنوان یک استراتژی موثر برای ترویج یادگیری فعال و مشارکت جویانه استفاده کنند و همچنین، دوره های توانمندسازی معلمان در زمینه طراحی و اجرای فعالیت های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی تدوین و اجرا گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، یادگیری فعال ، مشارکت جویی ، دانش آموزان متوسطه ، یادگیری شخصی سازی شده.