رابطه بین خلاصه های تولیدشده توسط هوش مصنوعی و درک مطلب دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین استفاده از خلاصه های تولیدشده توسط هوش مصنوعی و درک مطلب دانش آموزان دوره متوسطه در درس زبان و ادبیات فارسی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش شناسی، ترکیبی (آمیخته) از نوع اکتشافی متوالی بود که در بخش کیفی با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی به شناسایی ویژگی های خلاصه های تولیدشده توسط هوش مصنوعی و مقایسه آن با خلاصه های انسانی پرداخته و در بخش کمی با استفاده از روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل، تاثیر استفاده از این خلاصه ها بر درک مطلب دانش آموزان را مورد سنجش قرار داده است. جامعه آماری بخش کیفی شامل متون تولیدشده توسط هوش مصنوعی و متون خلاصه شده توسط معلمان خبره زبان و ادبیات فارسی بودند که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، بیست متن از هر دو منبع انتخاب شدند و جامعه آماری بخش کمی شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه دهم رشته علوم انسانی شهر قم در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، شصت نفر (سی نفر گروه آزمایش و سی نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل چک لیست تحلیل محتوای خلاصه ها (بخش کیفی)، آزمون محقق ساخته درک مطلب با سی سوال در سه سطح شناختی (بازخوانی، استنباط و تامل) و پرسشنامه محقق ساخته سنجش نگرش دانش آموزان نسبت به خلاصه های هوش مصنوعی بود که روایی و پایایی آن ها با استفاده از روش های مناسب تایید گردید. یافته های بخش کیفی نشان داد که خلاصه های تولیدشده توسط هوش مصنوعی از نظر ساختار زبانی، دقت واژگانی و پوشش مفاهیم اصلی با خلاصه های انسانی تفاوت های قابل توجهی دارند و از منظر انسجام و پیوستگی، خلاصه های انسانی عملکرد بهتری داشته اند، در حالی که خلاصه های هوش مصنوعی از نظر سرعت تولید و جامعیت واژگانی برتری داشتند. در بخش کمی، نتایج نشان داد که استفاده از خلاصه های تولیدشده توسط هوش مصنوعی تاثیر معناداری بر درک مطلب دانش آموزان دارد و دانش آموزانی که از این خلاصه ها استفاده کرده اند، در سطوح بازخوانی و استنباط عملکرد بهتری داشته اند، اما در سطح تامل و تفکر انتقادی، تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده نشد و این یافته، نشان دهنده نقش مثبت ولی محدود خلاصه های هوش مصنوعی در ارتقاء درک مطلب است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، خلاصه سازی ، درک مطلب ، دانش آموزان متوسطه ، زبان و ادبیات فارسی