بررسی نقش اخلاق حرفه ای معلم، عدالت در کلاس، الگوی رفتاری و تربیت اخلاقی دانش آموزان

نظام تعلیم و تربیت صرفا نهادی برای انتقال دانش و مهارت های شناختی نیست، بلکه یکی از مهم ترین بسترهای شکل گیری شخصیت، هویت، نگرش ها و رفتارهای اجتماعی نسل آینده به شمار می رود. در این میان، معلم به دلیل حضور مستمر و تعامل مستقیم با دانش آموز، جایگاهی فراتر از انتقال دهنده محتوای درسی دارد و رفتار، تصمیم ها، شیوه مدیریت کلاس و نحوه مواجهه او با تفاوت های فردی می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر فرایند رشد اخلاقی دانش آموزان اثر بگذارد. اخلاق حرفه ای معلم، عدالت در کلاس، الگوی رفتاری و تربیت اخلاقی چهار مفهوم به هم پیوسته اند که نمی توان آن ها را به صورت جداگانه و مستقل از یکدیگر تحلیل کرد. اخلاق حرفه ای چارچوب ارزشی تصمیم ها و رفتارهای معلم را شکل می دهد، عدالت کلاسی این ارزش ها را در توزیع فرصت ها، توجه، مسئولیت ها و شیوه ارزشیابی عینیت می بخشد، الگوی رفتاری معلم پیام های اخلاقی را از سطح گفتار به سطح تجربه واقعی دانش آموز منتقل می کند و تربیت اخلاقی پیامد بلندمدت این فرایند در شکل گیری قضاوت اخلاقی، مسئولیت پذیری و رفتار اجتماعی دانش آموز است. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی، به بررسی پیوند میان این چهار سازه در محیط مدرسه می پردازد و تلاش می کند نشان دهد که اثربخشی تربیت اخلاقی زمانی افزایش می یابد که میان ارزش های اعلام شده مدرسه و رفتار واقعی عوامل تربیتی هماهنگی وجود داشته باشد. بررسی پژوهش های داخلی نشان می دهد اخلاق حرفه ای معلم با مولفه هایی مانند احترام به کرامت دانش آموز، صداقت، مسئولیت پذیری، عدالت، تعهد و شایستگی ارتباط دارد و رعایت این اصول می تواند اعتماد و کیفیت روابط آموزشی را تقویت کند. همچنین عدالت در کلاس، هنگامی که در رفتار معلم، ارزشیابی، مشارکت دادن دانش آموزان و توزیع توجه نمود پیدا می کند، با شکل گیری احساس تعلق و نگرش مثبت نسبت به مدرسه ارتباط می یابد. از سوی دیگر، رفتار واقعی معلم در بسیاری از موقعیت ها اثر تربیتی عمیق تری از آموزش مستقیم مفاهیم اخلاقی دارد، زیرا دانش آموزان ارزش ها را در تعاملات روزمره مشاهده، تفسیر و بازسازی می کنند. برآیند این مباحث نشان می دهد تربیت اخلاقی موفق مستلزم رویکردی کل نگر است که در آن صلاحیت اخلاقی معلم، عدالت رویه ای و تعاملی، رفتار الگویی و فرصت تجربه اخلاقی دانش آموز در یک منظومه منسجم قرار گیرند. در پایان، بر ضرورت بازتعریف برنامه های تربیت و توسعه حرفه ای معلمان با تاکید بر شایستگی های اخلاقی، مهارت های مدیریت عادلانه کلاس، خودبازاندیشی رفتاری و طراحی موقعیت های واقعی برای تمرین مسئولیت اخلاقی تاکید می شود.

کلیدواژه ها:

اخلاق حرفه ای معلم ، عدالت کلاسی ، الگوی رفتاری معلم ، تربیت اخلاقی ، دانش آموز