بررسی نقش هوش مصنوعی و فناوری های آموزشی نوین در بهبود یاددهی و یادگیری دروس

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی و فناوری های آموزشی نوین در بهبود فرآیندهای یاددهی و یادگیری دروس دوره متوسطه انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش شناسی، ترکیبی (آمیخته) از نوع اکتشافی متوالی بود که در بخش کیفی با استفاده از روش مطالعه پدیدارشناسی تفسیری به شناسایی ابعاد و مولفه های تاثیرگذار فناوری های نوین بر یاددهی-یادگیری پرداخته و در بخش کمی با استفاده از روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل، به بررسی اثربخشی این فناوری ها بر متغیرهای وابسته شامل انگیزه تحصیلی، خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پرداخته است. جامعه آماری در بخش کیفی شامل معلمان و متخصصان حوزه فناوری آموزشی شهر تهران و در بخش کمی شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه دهم رشته علوم تجربی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها، نمونه ای با روش نمونه گیری هدفمند (بخش کیفی) و نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای (بخش کمی) انتخاب شد. ابزارهای پژوهش شامل مصاحبه های نیمه ساختاریافته (بخش کیفی) و پرسشنامه های استاندارد انگیزه تحصیلی، خودکارآمدی و آزمون محقق ساخته پیشرفت تحصیلی (بخش کمی) بود که روایی و پایایی آن ها با استفاده از روش های مناسب تایید گردید. داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمون و داده های کمی با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک متغیره تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی نشان داد که هوش مصنوعی و فناوری های آموزشی نوین از طریق پنج مضمون اصلی شامل شخصی سازی یادگیری، بازخورددهی هوشمند و فوری، ایجاد محیط های یادگیری تعاملی و شبیه سازی شده، خودکارسازی وظایف تکراری معلمان، و تسهیل دسترسی به منابع آموزشی متنوع و به روز، بر فرآیندهای یاددهی و یادگیری تاثیر می گذارند و در بخش کمی، نتایج نشان داد که استفاده از این فناوری ها به طور معناداری باعث افزایش انگیزه تحصیلی، خودکارآمدی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شده است و این افزایش در مولفه های مختلف با اندازه های اثر متفاوت همراه بوده است. بر اساس یافته های پژوهش، هوش مصنوعی و فناوری های آموزشی نوین با فراهم آوری بسترهای تعاملی، شخصی سازی شده و مبتنی بر داده، می توانند نقش موثری در بهبود کیفیت یاددهی و یادگیری ایفا کنند و به ویژه، با کاهش بار کاری معلمان و افزایش انگیزه و مشارکت دانش آموزان، زمینه را برای تحول اساسی در نظام آموزشی فراهم آورند. با توجه به نتایج، پیشنهاد می شود که سیاست گذاران آموزشی با تدوین برنامه های جامع و عملی، زمینه را برای استفاده گسترده و نظاممند از فناوری های نوین در کلاس های درس فراهم آورند و با توانمندسازی معلمان و تامین زیرساخت های لازم، از پتانسیل این فناوری ها برای ارتقاء کیفیت آموزشی بهره مند گردند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، فناوری های آموزشی نوین ، یاددهی ، یادگیری ، دانش آموزان متوسطه.