کاهش پرخاشگری کلامی دانش آموز پایه دوم دبستان با رویکرد بازی درمانی شناختی-رفتاری و تقویت ارتباط مثبت والد-فرزندی

پرخاشگری کلامی در دانش آموزان دوره ابتدایی، به ویژه در پایه دوم دبستان، یکی از چالش های پیچیده و چندلایه نظام تعلیم و تربیت است که نه تنها فرایند یادگیری را مختل می کند، بلکه بر سلامت روانی سایر دانش آموزان، کیفیت روابط معلم-دانش آموز و حتی فضای عاطفی کلاس تاثیرات منفی و پایدار بر جای می گذارد. این رفتارها که شامل فریاد زدن، توهین، تمسخر، تهدید کلامی و پاسخ های تند و تحقیرآمیز است، اغلب ریشه در عوامل فردی (نقص در مهارت های تنظیم هیجان و حل مسئله)، خانوادگی (الگوهای ارتباطی خشن، تنبیه بدنی و کلامی، عدم توجه کافی) و محیطی (فشارهای تحصیلی، رقابت ناسالم همسالان، تاثیر رسانه های نامناسب) دارد. با این حال، بسیاری از معلمان به دلیل کمبود زمان و ابزارهای تخصصی، این رفتارها را صرفا به حساب «شیطنت» یا «بد اخلاقی» کودک می گذارند و با روش های تنبیهی یا بی تفاوتی با آن برخورد می کنند که نه تنها موثر نیست، بلکه اغلب مشکل را تشدید می نماید.این اقدام پژوهی با هدف شناسایی ریشه های بروز پرخاشگری کلامی در یکی از دانش آموزان پایه دوم دبستان و ارائه یک برنامه مداخلاتی جامع، مرحله ای و مبتنی بر شواهد علمی طراحی و اجرا گردید. روش تحقیق از نوع اقدام پژوهی مشارکتی با رویکرد کیفی-کمی بود و ابزارهای گردآوری داده ها شامل مشاهده نظام مند رفتاری (با استفاده از چک لیست محقق ساخته)، مصاحبه نیمه ساختاریافته با والدین و معلمان، بررسی پرونده تحصیلی و بهداشتی دانش آموز، و پرسش نامه های سنجش مهارت های اجتماعی بود. مداخلات در پنج محور اصلی طراحی شد: بازی درمانی شناختی-رفتاری برای آموزش مهارت های کنترل خشم و ابراز هیجان سالم، سیستم تقویت مثبت مبتنی بر پاداش های رفتاری برای جایگزینی رفتارهای مطلوب، آموزش مهارت های ارتباطی غیرخشن از طریق قصه گویی و نمایش خلاق، توانمندسازی والدین با رویکرد فرزندپروری مثبت، و واگذاری مسئولیت های اجتماعی به دانش آموز برای افزایش حس ارزشمندی و تعلق.مداخلات طی یک دوره سه ماهه (۱۲ هفته) به صورت مستمر اجرا شد و داده های پس آزمون با داده های پیش آزمون مقایسه گردید. یافته های پژوهش نشان داد که فراوانی رفتارهای پرخاشگرانه کلامی از میانگین هفتگی ۳۰ مورد به ۱۲ مورد کاهش یافته است (کاهش ۶۰ درصدی). همچنین محتوای کلام از توهین و تهدید به جملات ابراز احساس و درخواست مودبانه تغییر پیدا کرد. روابط اجتماعی دانش آموز با همسالان به طور چشمگیری بهبود یافت و مشارکت او در فعالیت های گروهی از صفر به بیش از ۷۰ درصد افزایش پیدا کرد. والدین نیز از کاهش تنش های خانگی و افزایش همکاری و محبت در کودک خود ابراز رضایت کردند. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که مدیریت موثر پرخاشگری کلامی در دوران دبستان، نیازمند نگاهی سیستمی، هماهنگی مستمر خانه و مدرسه، و جایگزینی روش های تنبیهی با رویکردهای تشویقی-آموزشی است. این پژوهش تاکید می کند که هر رفتار چالش برانگیز، در واقع پیامی برای کمک و ابراز نیاز است و معلم آگاه با درک این پیام، می تواند مسیر تحول مثبت کودک را هموار سازد

کلیدواژه ها:

پرخاشگری ، دانش آموز پایه دوم ، بازی درمانی ، تقویت ارتباط