کلاس درس به مثابه جامعه کوچک: تمرین زندگی اجتماعی در مدرسه

پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم «کلاس درس به مثابه جامعه کوچک» و بررسی نقش آن در تمرین زندگی اجتماعی و تربیت شهروندی دانش آموزان انجام شده است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش ترکیبی (کیفی-کمی) با رویکرد اکتشافی متوالی است. در بخش کیفی، ۲۴ نفر از معلمان با تجربه و متخصصان حوزه جامعه شناسی آموزش و پرورش و روان شناسی تربیتی مورد مصاحبه عمیق قرار گرفتند و در بخش کمی، ۳۷۰ دانش آموز مقطع متوسطه دوم شهر اصفهان با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته و استاندارد مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته های کیفی هفت مولفه اصلی کلاس درس به عنوان جامعه کوچک را شناسایی کرد: ساختار مشارکتی، ایجاد هنجارهای گروهی، الگوسازی رفتاری، حل تعارض جمعی، تقسیم کار و مسئولیت، گفتگوی انتقادی و دموکراتیک و ارزیابی گروهی. نتایج کمی نشان داد بین ابعاد جامعه پذیری در کلاس درس و مهارت های اجتماعی و شهروندی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و این ابعاد توانستند ۴۹٪ از واریانس مهارت های اجتماعی و ۴۴٪ از واریانس مسئولیت پذیری اجتماعی را تبیین کنند. از میان مولفه ها، «ساختار مشارکتی»، «حل تعارض جمعی» و «گفتگوی دموکراتیک» بیشترین تاثیر را داشتند. نتایج نشان داد دانش آموزان مدارس با رویکرد مشارکتی و دموکراتیک، مهارت های اجتماعی، مسئولیت پذیری و هویت اجتماعی بالاتری نسبت به مدارس با رویکرد سنتی دارند. بر اساس یافته ها، کلاس درس به عنوان بستری برای تمرین زیستی جمعی و دموکراتیک، می تواند زمینه ساز پرورش نسلی مسئول، مشارکت جو و همدل گردد.

کلیدواژه ها:

کلاس درس ، جامعه کوچک ، زندگی اجتماعی ، تربیت شهروندی ، مهارت های اجتماعی ، مشارکت جمعی.