ارائه چارچوب شایستگی های دیجیتال برای معلمان در نظام آموزش و پرورش ایران

پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوب شایستگی های دیجیتال برای معلمان در نظام آموزش و پرورش ایران و با رویکردی آمیخته از نوع اکتشافی متوالی انجام شده است. در بخش کیفی، از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی و در بخش کمی از روش پیمایشی با رویکرد توصیفی-همبستگی استفاده گردید. جامعه آماری در بخش کیفی شامل صاحبنظران حوزه علوم تربیتی، فناوری آموزشی، برنامه ریزی درسی و همچنین معلمان موفق و دارای تجربه در کاربست فناوری های دیجیتال در مقطع بودند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری، تعداد ۲۸ نفر انتخاب و مورد مصاحبه های نیمه ساختاریافته قرار گرفتند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه معلمان شهر تهران به تعداد تقریبی ۱۲۵۰۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی متناسب با حجم، ۴۲۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب گردیدند و به پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر یافته های بخش کیفی پاسخ دادند که روایی و پایایی آن با استفاده از روش های معتبر آماری تایید شد. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۶ مولفه اصلی و ۳۸ شاخص فرعی برای شایستگی های دیجیتال معلمان منجر گردید که مولفه های اصلی عبارت بودند از: سواد فنی و اطلاعاتی، طراحی و تولید محتوای دیجیتال، مدیریت یادگیری در محیط های مجازی، ارتباطات و همکاری دیجیتال، اخلاق و امنیت دیجیتال، و توسعه حرفه ای مبتنی بر فناوری. در بخش کمی، نتایج حاصل از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری نشان داد که چارچوب شش مولفه ای طراحی شده از برازش بسیار مطلوبی برخوردار است (CFI=۰.۹۶, RMSEA=۰.۰۴۲, SRMR=۰.۰۳۹) و تمامی مولفه ها از بارهای عاملی معنادار و بالایی برخوردار بودند که نشان دهنده اعتبار و روایی سازه چارچوب پیشنهادی است. همچنین نتایج نشان داد که مولفه های طراحی و تولید محتوای دیجیتال و مدیریت یادگیری در محیط های مجازی بیشترین بار عاملی را به خود اختصاص داده اند که بیانگر اهمیت این دو بعد در عصر تحول دیجیتال و پساکرونا برای معلمان است. بر اساس یافته ها، چارچوب ارائه شده با تاکید بر رویکرد یکپارچه و نظام مند، تمامی ابعاد مورد نیاز برای معلم دیجیتال را پوشش می دهد و می تواند به عنوان مبنایی برای طراحی برنامه های توانمندسازی، تدوین استانداردهای حرفه ای و ارزشیابی عملکرد معلمان در نظام آموزش و پرورش ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

شایستگی های دیجیتال ، معلمان ، نظام آموزش و پرورش ایران ، توسعه حرفه ای ، فناوری آموزشی.