ابعاد عاطفی و اجتماعی در آموزش و یادگیری ریاضی ( دبیرستان)

پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد عاطفی و اجتماعی در فرآیند آموزش و یادگیری ریاضی در دوره متوسطه دوم و شناسایی نقش و تاثیر این ابعاد بر عملکرد تحصیلی، نگرش به ریاضی، انگیزه پیشرفت و تعاملات کلاسی دانش آموزان انجام شده است و این مطالعه با استفاده از رویکرد ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی طراحی گردید که در بخش کیفی، با بهره گیری از روش پدیدارشناسی توصیفی و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با ۲۲ نفر از دانش آموزان پایه دهم و یازدهم رشته های ریاضی و تجربی که به روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، به شناسایی تجارب زیسته آنان از ابعاد عاطفی (شامل اضطراب ریاضی، خودپنداره ریاضی، نگرش به ریاضی و انگیزش درونی) و ابعاد اجتماعی (شامل تعامل معلم-دانش آموز، همکاری گروهی، جو کلاس و حمایت همسالان) در کلاس های ریاضی پرداخته شد و سپس در بخش کمی، بر اساس یافته های کیفی و با اقتباس از پرسشنامه های استاندارد اضطراب ریاضی پلیک و پارکر (۱۹۸۲)، خودپنداره ریاضی مارش (۱۹۹۰)، نگرش به ریاضی آیکن (۱۹۷۹)، انگیزش تحصیلی والرند و همکاران (۱۹۹۲) و نیز پرسشنامه محقق ساخته برای سنجش ابعاد اجتماعی، ابزاری جامع با ۷۲ گویه در مقیاس پنج درجه ای لیکرت طراحی گردید و بر روی نمونه ای متشکل از ۴۲۰ دانش آموز پایه دهم و یازدهم شهر تهران که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، اجرا شد و داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه، تحلیل واریانس چندمتغیره و تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزارهای اس پی اس اس و ایموس تجزیه و تحلیل شدند و یافته ها نشان داد که بین ابعاد عاطفی و اجتماعی با عملکرد تحصیلی در ریاضی، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و به گونه ای که اضطراب ریاضی با ضریب همبستگی ۴۸/۰-، قوی ترین رابطه منفی را با عملکرد تحصیلی دارد و پس از آن، خودپنداره ریاضی با ضریب ۴۶/۰، نگرش به ریاضی با ضریب ۴۲/۰ و انگیزش درونی با ضریب ۳۸/۰ به عنوان قوی ترین پیش بینی کننده های مثبت عملکرد ریاضی ظاهر شدند و در میان ابعاد اجتماعی، تعامل معلم-دانش آموز با ضریب ۴۴/۰، حمایت همسالان با ضریب ۳۶/۰ و جو کلاس با ضریب ۳۲/۰ به ترتیب بیشترین همبستگی را با عملکرد تحصیلی ریاضی نشان دادند و همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که از میان تمامی متغیرهای مورد بررسی، اضطراب ریاضی با ضریب بتای ۳۱/۰-، خودپنداره ریاضی با ضریب بتای ۲۶/۰، تعامل معلم-دانش آموز با ضریب بتای ۲۲/۰ و نگرش به ریاضی با ضریب بتای ۱۸/۰ به عنوان قوی ترین پیش بینی کننده های عملکرد ریاضی وارد معادله شدند و در مجموع، این چهار متغیر توانستند ۴۸ درصد از واریانس عملکرد تحصیلی ریاضی را تبیین کنند و تحلیل مسیر نیز نشان داد که ابعاد عاطفی و اجتماعی نه تنها به طور مستقیم بر عملکرد ریاضی تاثیر می گذارند، بلکه از طریق تاثیر بر میزان تلاش، مشارکت کلاسی و راهبردهای یادگیری خودتنظیم نیز به طور غیرمستقیم بر عملکرد تحصیلی اثر دارند.

کلیدواژه ها:

ابعاد عاطفی ، ابعاد اجتماعی ، اضطراب ریاضی ، خودپنداره ریاضی ، تعامل معلم-دانش آموز ، یادگیری ریاضی.