رابطه بین عدالت خواهی و مقاومت ملی در نهج البلاغه (با تاکید بر آرای آیت الله خویی و آیت الله جعفری(

پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه میان عدالت خواهی و مقاومت ملی بر اساس آموزه های نهج البلاغه و با بهره گیری از تفسیرهای دو اندیشمند برجسته معاصر شیعه، یعنی آیت الله سید ابوالقاسم خویی (مفسر روش شناس) و آیت الله محمدتقی جعفری (فیلسوف و شارح حکمی) انجام شده است. مسئله اصلی آن است که آیا در منطق امام علی (ع)، عدالت خواهی امری فردی و اخلاقی صرف است یا بستری برای ایجاد و تداوم مقاومت ملی در برابر ظلم و سلطه نیز به شمار می رود. روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوای جهت دار است که با مراجعه به دو شرح اصلی نهج البلاغه (منهاج البراعه اثر خویی و ترجمه و شرح جعفری) و با استفاده از تکنیک مقوله بندی قیاسی، مفاهیم عدالت و مقاومت استخراج و نسبت سنجی شده اند. یافته های پژوهش در قالب سه جدول اصلی تنظیم شده است: جدول اول مولفه های عدالت خواهی از منظر دو مفسر را نشان می دهد، جدول دوم به مولفه های مقاومت ملی اختصاص دارد و جدول سوم انواع نسبت های علی، ابزاری، تقابلی و تعاملی میان این دو مقوله را بازنمایی می کند. نتایج نشان می دهد که از دیدگاه هر دو مفسر، عدالت خواهی نه تنها مبنا و علت غایی مقاومت در برابر ستم است، بلکه خود مقاومت نیز به منزله سازوکار اصلی تحقق عدالت در عرصه اجتماعی و سیاسی قلمداد می شود. با این حال، خویی بر جنبه های فقهی و تکلیف محور عدالت و مقاومت تاکید دارد، در حالی که جعفری ابعاد معرفتی و انسان شناختی مقاومت را برجسته می سازد. نتیجه نهایی آنکه در نهج البلاغه، عدالت خواهی و مقاومت ملی دو روی یک سکه هستند و هیچ مقاومت پایداری بدون پشتوانه عدالت خواهی، و هیچ عدالت خواهی موثری بدون عزم مقاومت جمعی تحقق نمی یابد. این مقاله به بازخوانی این رابطه در شرایط تاریخی معاصر نیز اشاره دارد و بر لزوم نظریه پردازی بومی از دل متون دینی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

عدالت خواهی ، مقاومت ملی ، نهج البلاغه ، آیت الله خویی ، آیت الله جعفری.