بررسی عوامل موثر بر سلامت روان دانش آموزان در مواجهه با فشارهای امتحانی

پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر سلامت روان دانش آموزان مقطع متوسطه دوم در مواجهه با فشارهای امتحانی انجام شد. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش آموزان پایه دهم، یازدهم و دوازدهم مناطق ۴، ۸ و ۱۳ شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ به تعداد ۳۱۲۴۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، حجم نمونه ای به تعداد ۴۲۰ نفر (۲۱۵ دختر و ۲۰۵ پسر) بر اساس جدول مورگان انتخاب گردید. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه سلامت روان گلدبرگ و هیلر (۱۹۷۹) با ۲۸ گویه و ضریب آلفای کرونباخ ۹۱/۰، پرسشنامه فشار امتحان اسمیت و همکاران (۲۰۱۸) با ۲۰ گویه و ضریب آلفای ۸۸/۰، پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران (۱۹۸۸) با ۱۲ گویه و ضریب آلفای ۸۶/۰، پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی شرر و مادوکس (۱۹۸۲) با ۱۷ گویه و ضریب آلفای ۸۴/۰، پرسشنامه سبک های مقابله با استرس لازاروس و فولکمن (۱۹۸۴) با ۳۰ گویه و ضریب آلفای ۸۷/۰ و همچنین پرسشنامه راهبردهای مطالعه و یادگیری واینستاین و پالمر (۱۹۸۷) با ۳۲ گویه و ضریب آلفای ۸۳/۰ بود. داده های گردآوری شده با استفاده از روش های آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، جدول توزیع فراوانی) و آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه به روش همزمان) و با بهره گیری از نرم افزار آماری SPSS نسخه ۲۶ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که بین فشار امتحان با سلامت روان دانش آموزان رابطه منفی و معناداری وجود دارد ۵۳/=۰- r، ۰۱/۰ > P) و همچنین بین حمایت اجتماعی ادراک شده ۴۵/۰ r=، خودکارآمدی تحصیلی (۵۱/۰ = r)، سبک های مقابله ای مسئله محور (۴۸/۰ = r) و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی ۴۲/۰ r= با سلامت روان دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که پنج متغیر فشار امتحان، حمایت اجتماعی، خودکارآمدی تحصیلی، سبک مقابله مسئله محور و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی در مجموع ۵۱ درصد از واریانس سلامت روان دانش آموزان را تبیین می کنند ۵۱۰/۰ R²= و در این میان سهم خودکارآمدی تحصیلی )۳۲/۰- β= و فشار امتحان (۲۹/۰- β= از سایر متغیرها بیشتر بود. بر اساس یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که سلامت روان دانش آموزان در مواجهه با فشارهای امتحانی تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل فردی، اجتماعی و آموزشی قرار دارد و تقویت عوامل محافظت کننده نظیر خودکارآمدی تحصیلی، حمایت اجتماعی و مهارت های مقابله ای می تواند نقش مهمی در کاهش آثار منفی فشار امتحان بر سلامت روان دانش آموزان ایفا نماید. از این رو به مشاوران مدارس، معلمان و والدین توصیه می شود که ضمن توجه به نشانه های افت سلامت روان در ایام امتحانات، با تقویت مهارت های خودتنظیمی و مقابله با استرس در دانش آموزان و نیز فراهم آوردن حمایت های عاطفی و اجتماعی لازم، زمینه را برای حفظ و ارتقای سلامت روان آنان در شرایط فشارآمیز تحصیلی فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

سلامت روان ، فشار امتحان ، خودکارآمدی تحصیلی ، حمایت اجتماعی ، دانش آموزان متوسطه