تاثیر یادگیری مبتنی بر طراحی بر فهم عمیق مفاهیم علمی و تقویت خلاقیت دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر یادگیری مبتنی بر طراحی بر فهم عمیق مفاهیم علمی و تقویت خلاقیت دانش آموزان پایه ششم ابتدایی در درس علوم تجربی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه ششم ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آنان ۶۰ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایدهی شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد سنجش فهم عمیق مفاهیم علمی (محقق ساخته با روایی محتوایی تاییدشده و پایایی ۸۷/۰) و پرسشنامه خلاقیت تورنس (فرم تصویری ب، با پایایی ۸۹/۰) استفاده شد. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۶۰ دقیقه ای تحت آموزش با رویکرد یادگیری مبتنی بر طراحی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل آموزش سنتی دریافت کرد. داده های جمع آوری شده با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) و تحلیل کوواریانس تک متغیری (ANCOVA) در نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که میانگین نمرات فهم عمیق مفاهیم علمی در گروه آزمایش از ۴۸/۱۲ در پیش آزمون به ۷۶/۲۴ در پس آزمون افزایش یافت، در حالی که این تغییر در گروه کنترل ناچیز بود (از ۷۳/۱۲ به ۳۵/۱۵). همچنین میانگین نمرات خلاقیت در گروه آزمایش از ۳۲/۴۵ به ۸۴/۸۹ رسید، در حالی که گروه کنترل افزایشی از ۸۷/۴۴ به ۲۱/۵۱ را نشان داد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که تفاوت بین دو گروه در هر دو متغیر وابسته در سطح ۰۰۱/۰>p معنادار است و اندازه اثر برای فهم عمیق مفاهیم علمی ۷۹/۰ و برای خلاقیت ۷۴/۰ به دست آمد. بر اساس یافته های پژوهش، یادگیری مبتنی بر طراحی با فراهم آوردن زمینه های فعالیت های عملی، حل مسئله اصیل، بازخورد مستمر، و فرصت های بازاندیشی، توانسته است به بهبود چشمگیر درک مفهومی و توانایی های خلاقانه دانش آموزان منجر شود. این رویکرد با درگیرکردن دانش آموزان در فرآیند طراحی و ساخت، به آنان امکان می دهد تا مفاهیم علمی را در بستر عمل و کاربرد بیاموزند و از حفظ کردن طوطی وار اطلاعات فراتر روند. همچنین، ماهیت باز و چندمسیره طراحی، فضایی را برای بروز ایده های بدیع و متنوع فراهم می آورد که خود زمینه ساز رشد خلاقیت است. پژوهش حاضر نشان می دهد که طراحی آموزشی با رویکرد یادگیری مبتنی بر طراحی می تواند به عنوان یک راهبرد موثر در آموزش علوم تجربی به کار گرفته شود و برنامه ریزان درسی و معلمان را در جهت بهبود کیفیت یادگیری و پرورش توانایی های تفکر سطح بالا یاری رساند.

کلیدواژه ها:

یادگیری مبتنی بر طراحی ، فهم عمیق مفاهیم علمی ، خلاقیت ، آموزش علوم تجربی ، دانش آموزان ابتدایی