اخلاق و مسئولیت پذیری در استفاده از هوش مصنوعی

هوش مصنوعی در دهه اخیر به یکی از مهم ترین فناوری های تحول آفرین در عرصه های آموزش، سلامت، صنعت، اقتصاد، حقوق، مدیریت و تصمیم گیری تبدیل شده است. گسترش روزافزون سامانه های هوشمند، علاوه بر ایجاد فرصت های گسترده برای افزایش بهره وری، شخصی سازی خدمات و بهبود کیفیت تصمیمات، مسائل اخلاقی و حقوقی متعددی را نیز مطرح ساخته است. از مهم ترین این مسائل می توان به مسئولیت پذیری، شفافیت، عدالت الگوریتمی، حفظ حریم خصوصی، پاسخگویی، سوگیری داده ها و تعیین مسئولیت در قبال تصمیمات هوشمند اشاره کرد. هدف مقاله حاضر، بررسی توصیفی مروری ابعاد اخلاق و مسئولیت پذیری در استفاده از هوش مصنوعی بر اساس مطالعات داخلی و خارجی است. این پژوهش با تلفیق و تحلیل انتقادی منابع علمی منتشرشده، ضمن تبیین مهم ترین چارچوب های اخلاقی و حکمرانی هوش مصنوعی، دیدگاه های مختلف درباره مسئولیت اخلاقی انسان، توسعه دهندگان و سامانه های هوشمند را مقایسه می کند. یافته ها نشان می دهد که اگرچه هوش مصنوعی توانسته است بسیاری از فرآیندهای انسانی را تسهیل کند، اما فقدان چارچوب های اخلاقی جامع، نبود استانداردهای پاسخگویی، وجود شکاف مسئولیت، سوگیری الگوریتمی و ضعف قوانین نظارتی، مهم ترین موانع استفاده مسئولانه از این فناوری محسوب می شوند. همچنین بررسی مطالعات نشان می دهد که مسئولیت اخلاقی همچنان متوجه انسان است و هوش مصنوعی، دست کم در وضعیت کنونی، فاقد عاملیت اخلاقی مستقل تلقی می شود. در پایان، مقاله بر ضرورت تدوین سیاست های حکمرانی اخلاق محور، ارتقای سواد هوش مصنوعی، توسعه استانداردهای بین المللی و تقویت همکاری میان متخصصان علوم رایانه، حقوق، فلسفه و علوم تربیتی تاکید می کند

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، اخلاق ، مسئولیت پذیری ، حکمرانی هوش مصنوعی ، پاسخگویی ، عدالت الگوریتمی ، شفافیت