بازآفرینی نقش معلم در عصر یادگیری هوشمند؛ از انتقال دانش تا مهندسی تجربه های یادگیری

تحولات شگرف فناوری های دیجیتال در دو دهه اخیر، نظام های آموزشی جهان را با دگرگونی های بنیادینی مواجه ساخته است. ظهور مفاهیمی نظیر یادگیری هوشمند، کلاس های درس مجازی، سکوهای آموزش تطبیقی و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، مرزهای سنتی تعلیم و تربیت را درنوردیده و پرسش های جدی درباره کارکردهای معاصر معلمی برانگیخته است. در این فضای نوین، پرسش از هویت و کارکرد معلم، از یک سو به بحران معنا در حرفه معلمی دامن زده و از سوی دیگر، فرصت های بی سابقه ای برای بازتعریف نقش های تربیتی پدید آورده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی انتقادی، به کندوکاو در نقش های نوظهور معلم در عصر یادگیری هوشمند می پردازد و استدلال می کند که تغییر از رویکرد سنتی «انتقال دانش» به رویکرد «مهندسی تجربه های یادگیری»، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر در نظام های آموزشی موفق است. در این بازآفرینی، معلم از جایگاه مرجعیت محض بیرون آمده و به عنوان طراح محیط های یادگیری پویا، تسهیل گر مسیرهای شناختی فردی، مربی مهارت های فراشناختی و پرورش دهنده مسئولیت پذیری اخلاقی در فضای مجازی ظاهر می شود. یافته ها نشان می دهد که در زیست بوم یادگیری هوشمند، کارکردهای کلیدی معلم به سمت مدیریت اطلاعات، شخصی سازی مسیرهای یادگیری، توسعه سواد دیجیتال و ایجاد پیوندهای میان رشته ای سوق یافته است. با این حال، توفیق در این نقش آفرینی جدید، مستلزم تحول در نظام های تربیت معلم، بازنگری در برنامه های درسی، بازتعریف شایستگی های حرفه ای و ایجاد بسترهای نهادی مناسب برای توانمندسازی معلمان است. مقاله در پایان، با ارائه چارچوبی مفهومی از نسبت های سه گانه معلم، فناوری و یادگیرنده، بر ضرورت نگاه سیستمی به تحول نقش معلم تاکید کرده و راهبردهایی عملیاتی برای تحقق این تحول در نظام آموزشی ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

یادگیری هوشمند ، نقش معلم ، مهندسی یادگیری ، تجربه یادگیری ، آموزش دیجیتال ، تحول نظام آموزشی ، توانمندسازی معلمان.