نقش اشعار تعلیمی- اخلاقی در پرورش فضایل اخلاقی مانند صداقت، فروتنی و همدلی در دانش آموزان مقطع متوسطه

ادبیات فارسی، به ویژه اشعار تعلیمی-اخلاقی، گنجینه ای گران بها از آموزه های اخلاقی و انسانی است که می تواند نقشی بی بدیل در تربیت اخلاقی نسل جوان ایفا کند. این مقاله با هدف بررسی نقش اشعار تعلیمی-اخلاقی در پرورش سه فضیلت بنیادین اخلاقی یعنی صداقت، فروتنی و همدلی در دانش آموزان مقطع متوسطه نگاشته شده است. روش پژوهش در این مقاله، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و مرور پیشینه ی پژوهشی مرتبط است. برای دستیابی به این هدف، پس از تبیین مفهوم ادبیات تعلیمی و جایگاه آن در شعر فارسی، به بررسی ابعاد نظری سه فضیلت مذکور و نقش شعر در پرورش هر یک پرداخته شده است. سپس نمونه هایی از اشعار تعلیمی شاعران برجسته ای چون سعدی، مولوی، فردوسی، حافظ، پروین اعتصامی و قیصر امین پور که هر یک به گونه ای به ترویج این فضایل پرداخته اند، تحلیل و بررسی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اشعار تعلیمی-اخلاقی به دلیل برخورداری از زبان هنرمندانه، بیان غیرمستقیم، جذابیت عاطفی و قدرت تاثیرگذاری بر ناخودآگاه مخاطب، ظرفیت های فوق العاده ای برای درونی سازی ارزش های اخلاقی در دانش آموزان دارند. این اشعار از یک سو با ارائه ی الگوهای رفتاری مثبت و از سوی دیگر با به تصویر کشیدن پیامدهای ناخوشایند رذایل اخلاقی، زمینه ساز شکل گیری قضاوت اخلاقی و خودتنظیمی در نوجوانان می شوند. با این حال، بررسی ها نشان می دهد که بهره گیری از این ظرفیت ها در نظام آموزشی ایران، به ویژه در مقطع متوسطه، همچنان محدود و ناکافی است و نیازمند بازنگری در روش های تدریس، گزینش محتوایی و کاربست رویکردهای فعال و مشارکتی در کلاس های ادبیات است. در نهایت، مقاله با ارائه ی راهکارهایی عملی برای معلمان ادبیات و دست اندرکاران نظام آموزشی، بر ضرورت توجه جدی تر به نقش تربیتی اشعار تعلیمی در برنامه ی درسی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

ادبیات تعلیمی ، اشعار اخلاقی ، تربیت اخلاقی ، صداقت ، فروتنی ، همدلی ، دانش آموزان متوسطه.