بررسی کاربرد روش های تدریس فعال در ایجاد محیط یادگیری پویا و مشارکتی

ژوهش حاضر با هدف بررسی کاربرد روش های تدریس فعال در ایجاد محیط یادگیری پویا و مشارکتی در مدارس ایران انجام شده است. با توجه به چالش های نظام های آموزشی از جمله کاهش انگیزه تحصیلی و ناکارآمدی روش های سنتی، این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و طرح متوالی اکتشافی در مقطع متوسطه اول شهر شیراز اجرا شد. در بخش کیفی، با نمونه گیری هدفمند، ۲۰ معلم و ۳۰ دانش آموز انتخاب و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و جلسات گروه کانونی، داده ها جمع آوری و با تحلیل محتوای استقرایی در نرم افزار MAXQDA کدگذاری شدند. یافته ها به شناسایی ۵ مولفه اصلی روش های تدریس فعال (یادگیری مبتنی بر پروژه، یادگیری مشارکتی، بحث گروهی، ایفای نقش و شبیه سازی، و کاوشگری)، ۴ بعد پویایی محیط یادگیری (انعطاف پذیری فضا، تنوع روش ها، تعامل پویا، جذابیت بخشی) و ۳ بعد مشارکت دانش آموزان (رفتاری، عاطفی، شناختی) انجامید. در بخش کمی، ۳۶۰ دانش آموز با روش خوشه ای تصادفی انتخاب و پرسشنامه محقق ساخته با ۶۵ گویه و طیف لیکرت تکمیل شد. تحلیل داده ها با SPSS و AMOS نشان داد که میانگین نمرات پویایی و مشارکت در گروه آموزش دیده با روش های فعال، به طور معناداری بالاتر از گروه سنتی است (۰٫۰۰۱>P). یادگیری مبتنی بر پروژه با ضریب بتای ۰٫۳۶ بیشترین تاثیر را داشت. این روش ها ۵۹٪ از واریانس پویایی و ۵۵٪ از واریانس مشارکت را تبیین کردند. همچنین، پویایی محیط نقش میانجی در رابطه بین روش های فعال و مشارکت دانش آموزان ایفا کرد. موانع اصلی شامل کمبود فضای مناسب، منابع آموزشی، زمان کافی، مقاومت در برابر تغییر و نظام ارزشیابی سنتی شناسایی شدند. در نهایت، مدل مفهومی سه سطحی (طراحی، اجرا، ارزشیابی) ارائه گردید که بر نقش معلم به عنوان تسهیل گر، انعطاف پذیری و مشارکت فعال دانش آموزان تاکید دارد و می تواند در توانمندسازی معلمان و طراحی فضاهای آموزشی جهت ارتقای کیفیت آموزش و پرورش مهارت های قرن بیست ویکم موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، محیط یادگیری پویا ، مشارکت دانش آموزان ، یادگیری مشارکتی ، یادگیری مبتنی بر پروژه