نقش معلمان در هدایت استفاده صحیح دانش آموزان از فناوری و هوش مصنوعی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلمان در هدایت استفاده صحیح دانش آموزان از فناوری و هوش مصنوعی در نظام آموزشی ایران انجام شده است. با توجه به نفوذ روزافزون ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی در فرایند یاددهی-یادگیری، ضرورت بازتعریف نقش معلمان از انتقال دهنده صرف اطلاعات به راهنمای مسیر یادگیری در عصر دیجیتال بیش از پیش احساس می شود. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار انجام شده است. جامعه آماری شامل معلمان مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۴ نفر از آنان انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق بود که تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که نقش معلمان در هدایت استفاده از فناوری و هوش مصنوعی را می توان در پنج مقوله اصلی شامل: ۱) توانمندسازی سواد دیجیتال و انتقادی، ۲) ایجاد چارچوب های اخلاقی و قانونی، ۳) طراحی یادگیری شخصی سازی شده، ۴) تسهیل گری و راهنمایی در مسیر یادگیری، و ۵) ارزیابی پویا و بازخورد هوشمند طبقه بندی نمود. نتایج حاکی از آن است که معلمان با سه چالش اساسی شامل کمبود زیرساخت های فنی و پهنای باند، نبود برنامه درسی مشخص برای آموزش سواد هوش مصنوعی، و مقاومت درونی و بیرونی در برابر تغییرات تکنولوژیک مواجه هستند. همچنین، یافته ها نشان داد که عواملی مانند میزان آشنایی معلمان با فناوری های نوین، نگرش آنان نسبت به هوش مصنوعی، حمایت مدیریت مدرسه و وجود برنامه های توسعه حرفه ای مستمر بر نقش هدایتی معلمان تاثیر مثبت و معناداری دارد. در نهایت، پژوهش حاضر مدل مفهومی سه وجهی برای نقش معلمان ارائه می دهد که شامل ابعاد آموزشی، اخلاقی و اجتماعی است. این مدل می تواند مبنایی برای تدوین سیاست ها و برنامه های توسعه حرفه ای معلمان در زمینه بهره گیری از فناوری های نوین قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معلمان ، فناوری آموزشی ، هوش مصنوعی ، سواد دیجیتال