بررسی تاثیر هوشمندسازی ناوگان حمل ونقل بر بهره وری سازمانی در مدیریت دولتی ایران

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوشمندسازی ناوگان حمل ونقل بر بهره وری سازمانی در مدیریت دولتی ایران انجام شده است. هوشمندسازی ناوگان حمل ونقل با بهره گیری از فناوری های نوین اطلاعات و ارتباطات از جمله سیستم های موقعیت یاب جهانی، سامانه های اطلاعات جغرافیایی، حسگرهای هوشمند، اینترنت اشیا، سامانه های مدیریت ناوگان و تحلیل داده های کلان، به عنوان یکی از راهبردهای کلیدی برای ارتقای بهره وری در سازمان های دولتی متولی حمل ونقل مطرح است. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای استقرایی، اسناد بالادستی، گزارش های سازمانی و مبانی نظری مرتبط با هوشمندسازی حمل ونقل و بهره وری سازمانی تحلیل شد و با ۱۸ نفر از مدیران، کارشناسان ارشد و متخصصان فناوری اطلاعات در سازمان های دولتی متولی حمل ونقل (شامل وزارت راه و شهرسازی، سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای، شهرداری ها و سازمان حمل ونقل و ترافیک) مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام گردید. در مرحله کمی، با روش توصیفی-همبستگی، ۲۵۰ نفر از مدیران و کارشناسان این سازمان ها با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه هوشمندسازی ناوگان (۳۲ گویه در پنج بعد: ردیابی و پایش بلادرنگ، بهینه سازی مسیر و مصرف سوخت، نگهداری و تعمیرات پیش بینانه، مدیریت ایمنی و کنترل تخلفات، و یکپارچگی با سایر سامانه ها) و پرسشنامه بهره وری سازمانی (۲۸ گویه در چهار بعد: کارایی عملیاتی، اثربخشی خدمت رسانی، کاهش هزینه ها و رضایت ذی نفعان) بود. روایی پرسشنامه ها با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ (بین ۸۶/۰ تا ۹۲/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون در بخش کیفی و مدل سازی معادلات ساختاری در بخش کمی انجام شد. یافته های کیفی به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «محرک های هوشمندسازی»، «موانع و چالش های سازمانی»، «پیامدهای عملیاتی و راهبردی» و «عوامل کلیدی موفقیت» منجر گردید. نتایج کمی نشان داد که هوشمندسازی ناوگان حمل ونقل بر بهره وری سازمانی تاثیر مثبت و معناداری دارد (۶۸/۰=β، ۰۰۱/۰>p) و ۴۶ درصد از واریانس بهره وری سازمانی را تبیین می کند. در میان ابعاد هوشمندسازی، «بهینه سازی مسیر و مصرف سوخت» (۵۶/۰=β) و «نگهداری و تعمیرات پیش بینانه» (۴۸/۰=β) قوی ترین پیش بینی کننده های بهره وری بودند. همچنین نتایج نشان داد که سازمان هایی که سطح بالاتری از هوشمندسازی را اجرا کرده اند، به طور معناداری از کارایی عملیاتی بالاتر، کاهش هزینه های بیشتر و رضایت ذی نفعان افزون تری برخوردارند. این پژوهش یک مدل مفهومی برای هوشمندسازی ناوگان حمل ونقل در مدیریت دولتی ایران ارائه می دهد و پیشنهاد می کند که رویکردی تدریجی، یکپارچه و مبتنی بر آمادگی سازمانی برای پیاده سازی موفق این فناوری ها اتخاذ شود.

کلیدواژه ها:

هوشمندسازی ناوگان ، حمل ونقل هوشمند ، بهره وری سازمانی ، مدیریت دولتی ، سیستم های مدیریت ناوگان ، اینترنت اشیا ، بهینه سازی مسیر