تبیین نقش مدرسه در بازگرداندن احساس امنیت روانی، ثبات عاطفی و امید اجتماعی به کودکان و نوجوانان در شرایط پساجنگ

این مقاله با هدف تبیین نقش مدرسه در بازگرداندن احساس امنیت روانی، ثبات عاطفی و امید اجتماعی به کودکان و نوجوانان در شرایط پساجنگ، به بررسی کارکردهای تربیتی، روان شناختی و اجتماعی نهاد مدرسه در فرایند بازسازی فردی و جمعی می پردازد. در بسترهای پساجنگ، کودکان و نوجوانان معمولا با تجربه هایی چون فقدان، جابه جایی، ناامنی مزمن، گسست روابط اجتماعی و اختلال در تداوم فرایند یادگیری مواجه می شوند؛ تجربه هایی که می توانند به افزایش اضطراب، کاهش احساس تعلق، افت عملکرد تحصیلی و تضعیف چشم انداز آینده منجر شوند (Masten & Narayan, ۲۰۱۲; Betancourt et al., ۲۰۲۰). بر این اساس، مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-تبیینی نشان می دهد که مدرسه صرفا یک محیط آموزشی نیست، بلکه می تواند به مثابه یک فضای ترمیم گر، حمایتی و بازسازنده عمل کند؛ فضایی که از طریق ایجاد نظم روزمره، روابط قابل پیش بینی، حمایت عاطفی، مداخلات مبتنی بر تروما، تقویت تعلق اجتماعی و مشارکت دادن دانش آموزان در کنش های جمعی معنادار، زمینه احیای امنیت ذهنی و بازسازی امید را فراهم می آورد (UNESCO, ۲۰۲۲; UNICEF, ۲۰۲۳). یافته های مفهومی این پژوهش نشان می دهد که اثربخشی مدرسه در شرایط پساجنگ وابسته به مجموعه ای از پیش شرط هاست: وجود رهبری آموزشی حساس به بحران، توانمندسازی معلمان در حمایت روانی-اجتماعی، پیوند فعال مدرسه با خانواده و جامعه محلی، بازنگری در برنامه درسی با تاکید بر تاب آوری، همدلی و آینده نگری، و دسترسی عادلانه دانش آموزان به خدمات حمایتی تخصصی (Shonkoff et al., ۲۰۲۱; INEE, ۲۰۲۴). همچنین استدلال می شود که مدرسه، در صورت برخورداری از سیاست گذاری حمایتی و رویکرد چندسطحی، می تواند از یک نهاد آسیب پذیر در بحران به یک کانون بازسازی سرمایه اجتماعی و ترمیم امید بین نسلی تبدیل شود. در نتیجه، بازاندیشی در نقش مدرسه در دوره پساجنگ نه تنها یک ضرورت آموزشی، بلکه یک اولویت اجتماعی، روانی و توسعه ای است.

کلیدواژه ها:

کودکان و نوجوانان ، شرایط پساجنگ ، امنیت روانی ، ثبات عاطفی ، امید اجتماعی ، تاب آوری ، مدرسه.