چگونه توانستم با تمرکز بر توانمندسازی روانی دانش آموزان و بهبود تعامل با اولیا، بی نظمی و بی علاقگی تحصیلی دانش آموزانم (ناشی از تعارضات خانوادگی) را مدیریت کنم؟

اقدام پژوهی حاضر با هدف شناسایی، تحلیل و مدیریت پدیده بی نظمی، افت انگیزش تحصیلی و کاهش مشارکت آموزشی دانش آموزان کلاس یازدهم رشته علوم انسانی دبیرستان دخترانه زکیه شهرستان مشهد انجام شد. این پژوهش از تجربه حرفه ای اینجانب، طیبه علی نژاد، دبیر متوسطه دوم، در سال تحصیلی جاری شکل گرفت. کلاس مورد مطالعه شامل ۲۴ دانش آموز بود که بخش قابل توجهی از آنان به دلیل تعارضات خانوادگی، از جمله اختلافات شدید والدین، طلاق، جدایی عاطفی، بی توجهی به نیازهای روانی فرزندان، مشکلات اقتصادی خانواده و ضعف ارتباط موثر والدین با مدرسه، با مشکلات رفتاری و تحصیلی مواجه بودند. این شرایط موجب بروز رفتارهایی نظیر بی نظمی در کلاس، غیبت و تاخیرهای مکرر، انجام ندادن تکالیف، افت عملکرد تحصیلی، کاهش انگیزه یادگیری، انزوا یا پرخاشگری، کاهش اعتماد به نفس و بی تفاوتی نسبت به آینده تحصیلی شده بود؛ به گونه ای که اغلب دبیران این کلاس نیز از وضعیت آموزشی و رفتاری دانش آموزان ابراز نارضایتی می کردند. با توجه به اهمیت نقش مدرسه در حمایت روانی و تربیتی دانش آموزان، تلاش کردم به جای تمرکز صرف بر پیامدهای رفتاری، ریشه های روان شناختی و خانوادگی مسئله را شناسایی کرده و با بهره گیری از رویکرد اقدام پژوهی، مجموعه ای از راهکارهای عملی، آموزشی و حمایتی را طراحی و اجرا کنم. گردآوری اطلاعات با استفاده از مشاهده مستقیم، ثبت وقایع روزانه، مصاحبه نیمه ساختاریافته با دانش آموزان، گفت وگو با اولیا، همکاران آموزشی و مشاور مدرسه، بررسی پرونده های تحصیلی، تحلیل سوابق انضباطی، پرسشنامه انگیزش تحصیلی، پرسشنامه تعامل خانواده و مدرسه و فرم های خودارزیابی دانش آموزان انجام شد. تحلیل داده های کمی و کیفی نشان داد که عامل اصلی بخش عمده ای از بی نظمی ها و افت تحصیلی، ضعف در سلامت روان، احساس ناامنی عاطفی، کاهش حمایت خانوادگی و نبود ارتباط سازنده میان خانه و مدرسه است. بر اساس یافته های اولیه، برنامه مداخله ای چندبعدی با محوریت توانمندسازی روانی دانش آموزان و تقویت تعامل موثر با اولیا طراحی شد. این برنامه شامل برگزاری جلسات مشاوره فردی و گروهی، آموزش مهارت های خودآگاهی، خودتنظیمی هیجانی، مدیریت استرس، افزایش خودکارآمدی، هدف گذاری تحصیلی، تقویت امید و تاب آوری، تشکیل گروه های همیار دانش آموزی، ایجاد نظام تشویق و بازخورد مستمر، برگزاری نشست های منظم با والدین، آموزش شیوه های صحیح ارتباط با نوجوانان، استفاده از پیام رسان های آموزشی برای ارتباط مستمر با خانواده ها، همکاری نزدیک با مشاور مدرسه و طراحی فعالیت های مشارکتی در کلاس بود. در تمام مراحل اجرا، روند تغییرات رفتاری و تحصیلی دانش آموزان به صورت مستمر پایش و ارزیابی شد. نتایج اجرای این اقدام پژوهی نشان داد که مداخلات طراحی شده تاثیر قابل توجهی بر بهبود وضعیت کلاس داشته است. میزان مشارکت فعال دانش آموزان در فعالیت های آموزشی افزایش یافت، نظم کلاس به شکل محسوسی بهبود پیدا کرد، انجام تکالیف و مسئولیت پذیری تحصیلی ارتقا یافت، غیبت و تاخیر کاهش پیدا کرد، تعامل میان دانش آموزان و معلم صمیمانه تر شد و ارتباط اولیا با مدرسه نیز از نظر کمی و کیفی بهبود یافت.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی ، بی نظمی ، بی علاقگی ، تعارضات خانوادگی ، مدیریت ، دانش آموزان