تحلیلی برنقش بازی ها آموزشی در افزایش انگیزه، مشارکت و درگیری فعال دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش بازی های آموزشی در افزایش انگیزه، مشارکت و درگیری فعال دانش آموزان در فرایند یادگیری صورت پذیرفته است. در عصر حاضر، شکاف عمیق میان شیوه های سنتی تدریس و انتظارات نسل دیجیتال، به کاهش محسوس اشتیاق تحصیلی و مشارکت فعال فراگیران در محیط های آموزشی منجر شده است. در حالی که نظام های آموزشی عمدتا بر انتقال یک سویه اطلاعات تکیه دارند، دانش آموزان امروزی در دنیایی غوطه ور هستند که مشخصه آن تعامل، بازخورد فوری و چالش های هدفمند است. این ناهم خوانی، ضرورت بازاندیشی در طراحی آموزشی و به کارگیری ابزارهایی نظیر بازی های آموزشی را که قادر به پر کردن این شکاف هستند، آشکار می سازد. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش تبیین چگونگی و میزان اثربخشی عناصر بازی (شامل قواعد شفاف، بازخورد فوری، روایت پردازی و سطوح چالش) بر ابعاد سه گانه درگیری تحصیلی یعنی درگیری رفتاری، عاطفی و شناختی است.این مطالعه با رویکرد ترکیبی (کمی-کیفی) از نوع طرح تبیینی متوالی اجرا گردید. در بخش کمی از روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه گواه استفاده شد. نمونه پژوهش شامل ۵۲ دانش آموز پسر پایه ششم ابتدایی بود که به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. مداخله آموزشی طی ۱۰ جلسه ۶۰ دقیقه ای در درس علوم تجربی اجرا گردید؛ به این صورت که گروه آزمایش محتوای آموزشی را از طریق بازی های دیجیتال و رومیزی هدفمند (شامل بازی های وانمودسازی، حل معما و رقابت های گروهی) دریافت کرد، در حالی که گروه گواه همان محتوا را به روش سخنرانی و پرسش و پاسخ متداول آموزش دید. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد انگیزه تحصیلی هارتر، مقیاس مشاهده ای درگیری تحصیلی و پروتکل مصاحبه نیمه ساختاریافته بود.تحلیل داده های کمی با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) نشان داد که به کارگیری بازی های آموزشی تاثیر مثبت و معناداری بر هر سه بعد انگیزه، مشارکت و درگیری فعال دانش آموزان داشته است. اندازه اثر برای متغیر انگیزه درونی برابر با ۰/۴۲، برای مشارکت کلاسی ۰/۵۱ و برای درگیری شناختی ۰/۳۹ به دست آمد که همگی در سطح معناداری ۰/۰۱ تایید شدند. یافته های کیفی حاصل از تحلیل مضمون مصاحبه ها نیز آشکار ساخت که دانش آموزان گروه آزمایش، بازی های آموزشی را به دلیل «ایجاد حس رقابت سالم»، «کاهش ترس از اشتباه» و «امکان یادگیری در حین سرگرمی» عاملی اصلی در تمایل دوباره به کلاس درس توصیف کردند. جالب ترین مشاهده کیفی، افزایش چشمگیر «کمک خواهی همتایان» در حین بازی ها بود که نشان از ارتقای مشارکت حتی در دانش آموزان کم رو و منزوی داشت.

کلیدواژه ها:

بازی های آموزشی ، انگیزه تحصیلی ، مشارکت کلاسی ، درگیری فعال ، یادگیری بازی محور ، گیمیفیکیشن ، طراحی آموزشی