واکاوی نقش تشویق معلم به عنوان راهکاری برای تقویت استقلال و خودراهبری در یادگیری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش تشویق معلم به عنوان راهکاری برای تقویت استقلال و خودراهبری در یادگیری دانش آموزان انجام شده است. در نظام های آموزشی کنونی، یکی از چالش های اساسی، وابستگی افراطی فراگیران به معلم و ناتوانی آن ها در مدیریت مستقل فرایند یادگیری خویش است. این در حالی است که پرورش یادگیرندگان خودراهبر و مستقل، از اهداف بنیادین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و نیز یکی از مهارت های حیاتی قرن بیست و یکم محسوب می شود. با وجود تاکید نظری بر اهمیت تشویق در فرایند یادگیری، ابهام قابل توجهی در زمینه چیستی، چگونگی و میزان اثربخشی انواع تشویق معلم بر ابعاد مختلف خودراهبری وجود دارد. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش تبیین این نکته است که تشویق در اشکال مختلف خود (کلامی، غیرکلامی، فرایندمدار و نتیجه مدار) چگونه و تا چه اندازه می تواند به عنوان یک راهکار عملی، حس استقلال، ابتکار عمل و خودمدیریتی را در دانش آموزان تقویت کند یا برعکس، در صورت استفاده نادرست، به وابستگی بیشتر بینجامد.این مطالعه با بهره گیری از رویکرد ترکیبی اکتشافی-تبیینی در دو فاز کیفی و کمی اجرا شد. در فاز کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی، تجارب زیسته ۱۵ دانش آموز پایه هشتم که با نمونه گیری هدفمند از سه مدرسه دولتی شهر تهران انتخاب شده بودند، از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته واکاوی گردید تا ابعاد پنهان تشویق موثر و غیرموثر از نگاه خود فراگیران استخراج شود. تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از روش تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک، به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «تشویق فرایندمدار در برابر نتیجه مدار»، «تشویق خصوصی در برابر علنی»، «لحن و نیت ادراک شده از تشویق» و «تاثیر تشویق بر جسارت تصمیم گیری مستقل» انجامید. یافته های این فاز، مبنای طراحی یک پرسشنامه محقق ساخته برای سنجش ادراک دانش آموزان از کیفیت تشویق معلم و ارتباط آن با ابعاد خودراهبری قرار گرفت.

کلیدواژه ها:

تشویق معلم ، استقلال تحصیلی ، یادگیری خودراهبر ، خودمختاری ، خودکارآمدی ، تشویق فرایندمدار ، نظریه خودتعیین گری