آموزش اخلاق جغرافیایی ،نقش تعامل معلم و دانش آموز در شکل گیری شهروند جهانی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تعامل معلم و دانش آموز در شکل گیری شهروند جهانی با تاکید بر آموزش اخلاق جغرافیایی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی همبستگی و در بخش تبیین روابط میان متغیرها مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را معلمان و دانش آموزان دوره متوسطه تشکیل دادند و داده ها در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ گردآوری شد. با استفاده از نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۳۶۰ نفر شامل ۱۲۰ معلم و ۲۴۰ دانش آموز به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از مقیاس تعامل معلم دانش آموز، پرسشنامه آموزش اخلاق جغرافیایی و مقیاس شهروندی جهانی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۰ نفر از متخصصان علوم تربیتی و آموزش جغرافیا بررسی و روایی سازه آنها از طریق تحلیل عاملی تاییدی تایید شد؛ همچنین ضریب آلفای کرونباخ برای مقیاس تعامل معلم دانش آموز ۰/۸۷، آموزش اخلاق جغرافیایی ۰/۹۱ و شهروندی جهانی ۰/۸۹ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS ۲۷ و AMOS ۲۴ تحلیل شدند و برای آزمون روابط مستقیم و غیرمستقیم از مدل یابی معادلات ساختاری و روش بوت استرپ استفاده شد. نتایج نشان داد تعامل مثبت و دوسویه معلم و دانش آموز تاثیر مستقیم و معناداری بر شهروندی جهانی دارد (β=۰/۳۸، p<۰/۰۰۱) و آموزش اخلاق جغرافیایی نیز به طور مستقیم شهروندی جهانی را پیش بینی می کند (β=۰/۴۲، p<۰/۰۰۱). همچنین، تعامل معلم دانش آموز اثر معناداری بر آموزش اخلاق جغرافیایی داشت (β=۰/۵۱، p<۰/۰۰۱) و آموزش اخلاق جغرافیایی در رابطه میان تعامل معلم دانش آموز و شهروندی جهانی نقش میانجی ایفا کرد؛ اثر غیرمستقیم این مسیر ۰/۲۱ و فاصله اطمینان بوت استرپ ۹۵ درصد برابر با ۰/۱۴ تا ۰/۳۰ بود. مدل پژوهش در مجموع ۵۶ درصد از واریانس شهروندی جهانی و ۲۶ درصد از واریانس آموزش اخلاق جغرافیایی را تبیین کرد و شاخص های برازش مدل در سطح قابل قبول قرار داشتند (CFI=۰/۹۴، TLI=۰/۹۳، RMSEA=۰/۰۵۸ و SRMR=۰/۰۴۹). بر اساس یافته ها، تعامل آموزشی صرفا ابزاری برای بهبود فرایند یاددهی یادگیری نیست، بلکه می تواند بستری برای شکل گیری نگرش اخلاقی نسبت به مکان، انسان ها، فرهنگ ها و مسائل جهانی فراهم کند. بنابراین، تقویت گفت وگوی مشارکتی، احترام به تفاوت های فرهنگی و جغرافیایی، تحلیل مسائل جهانی و پیوند دادن محتوای جغرافیا با مسئولیت پذیری اجتماعی می تواند در برنامه های درسی و تربیت حرفه ای معلمان مورد توجه قرار گیرد و زمینه پرورش دانش آموزانی را فراهم سازد که در کنار هویت محلی و ملی، نسبت به مسائل جهانی احساس مسئولیت و مشارکت آگاهانه داشته باشند.

کلیدواژه ها:

آموزش اخلاق جغرافیایی ، تعامل معلم و دانش آموز ، شهروندی جهانی ، آموزش جغرافیا ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، شایستگی جهانی ، تربیت شهروندی