مبانی فقهی و حقوقی نظام حمایت از کودکان و نوجوانان در برابر آسیب های اجتماعی

کودکان و نوجوانان به عنوان یکی از آسیب پذیرترین گروه های اجتماعی، همواره در معرض تهدیدهای متعدد جسمی، روانی، اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی قرار دارند. گسترش آسیب هایی همچون کودک آزاری، بهره کشی اقتصادی، غفلت والدین، بزه دیدگی، اعتیاد، خشونت خانوادگی و محرومیت از حقوق اساسی، ضرورت شکل گیری نظامی منسجم برای حمایت از این گروه را آشکار ساخته است. در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، حمایت از کودکان و نوجوانان صرفا یک موضوع حقوقی مدرن محسوب نمی شود، بلکه ریشه های عمیقی در آموزه های فقه اسلامی، اصول اخلاقی و مبانی شرعی دارد. مفاهیمی همچون کرامت انسانی، حفظ مصلحت کودک، ولایت و مسئولیت والدین، قاعده لاضرر، منع ظلم و ضرورت تامین امنیت و تربیت شایسته، از مهم ترین مبانی فقهی حمایت از کودکان به شمار می آیند. در عرصه حقوقی نیز قوانین مختلفی همچون قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹، قانون مدنی، قانون مجازات اسلامی و مقررات مرتبط با حقوق خانواده، چارچوب هایی برای پیشگیری و مقابله با آسیب های اجتماعی کودکان فراهم کرده اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی فقهی و حقوقی نظام حمایت از کودکان و نوجوانان در برابر آسیب های اجتماعی انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه ای، متون فقهی، قوانین موضوعه، کتب حقوقی و پژوهش های علمی مرتبط است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه نظام حقوقی ایران در سال های اخیر گام های مهمی در جهت حمایت از کودکان برداشته است، اما همچنان چالش هایی همچون ضعف ضمانت اجرا، پراکندگی قوانین، کمبود سازوکارهای پیشگیرانه، عدم هماهنگی نهادی و نیاز به تفسیر روزآمد از ظرفیت های فقهی وجود دارد. بر این اساس، بهره گیری هم زمان از ظرفیت های فقهی، اصول حقوق بشری پذیرفته شده و سیاست های اجتماعی پیشگیرانه می تواند زمینه ایجاد نظام حمایتی جامع تر و کارآمدتر را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

کودک و نوجوان ، آسیب های اجتماعی ، فقه اسلامی ، حقوق کودک ، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ، مصلحت کودک ، حمایت حقوقی