تاثیر کاربرد GIS و نقشه های تعاملی بر سواد مکانی و تفکر انتقادی دانش آموزان متوسطه در درس مطالعات اجتماعی

در دهه های اخیر، آموزش جغرافیا و مطالعات اجتماعی از انتقال صرف اطلاعات مکانی به سوی پرورش «سواد مکانی»، «تفکر تحلیلی» و «تصمیم گیری مبتنی بر داده» حرکت کرده است. در این میان، سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و نقشه های تعاملی به عنوان ابزارهایی نوآورانه، امکان مشاهده، تحلیل و تفسیر پدیده ها را در سطوح محلی، ملی و جهانی فراهم می کنند. هدف این مقاله، بررسی تحلیلی–کاربردی تاثیر GIS و نقشه های تعاملی بر سواد مکانی و تفکر انتقادی دانش آموزان دوره متوسطه در درس مطالعات اجتماعی است. روش پژوهش، مرور تحلیلی نیمه نظام مند با رویکرد کاربردی است که بر ادبیات نظری، پژوهش های تجربی و اسناد برنامه درسی تکیه دارد. نتایج نشان می دهد که استفاده هدفمند از GIS می تواند توانایی دانش آموزان را در خواندن نقشه، درک روابط فضایی، شناسایی الگوها، مقایسه لایه های اطلاعاتی و استدلال مبتنی بر شواهد تقویت کند. همچنین، نقشه های تعاملی با فراهم سازی امکان کاوش، لایه بندی، بزرگ نمایی و تحلیل موقعیت، به شکل معناداری رشد تفکر انتقادی، پرسشگری و حل مسئله را تسهیل می کنند. در سطح مدرسه، بهره گیری از این ابزارها نیازمند طراحی درس، مهارت دیجیتال معلم، دسترسی به منابع مناسب و ارزشیابی فرایندی است. در پایان، مقاله با ارائه یک مدل مفهومی، چند سناریوی آموزشی، روبریک ارزشیابی و راهنمای اجرایی برای دبیران مطالعات اجتماعی، بر این نکته تاکید می کند که GIS نه صرفا یک فناوری، بلکه یک «رویکرد آموزشی» برای تبدیل دانش آموز به کاوشگر فضایی و شهروند تحلیلی است.

کلیدواژه ها:

نقشه تعاملی ، سواد مکانی ، تفکر انتقادی ، مطالعات اجتماعی ، آموزش جغرافیا