مدل های تدریس مستقیم و مدل های تدریس اکتشافی و تبیین نقش آن ها در درک مفاهیم پیچیده

مدل های تدریس از مهم ترین عوامل تعیین کننده کیفیت یادگیری و میزان درک مفاهیم پیچیده در نظام های آموزشی محسوب می شوند. در سال های اخیر، هم زمان با تغییر رویکردهای آموزشی از آموزش معلم محور به یادگیرنده محور، مقایسه اثربخشی مدل های تدریس مستقیم و مدل های تدریس اکتشافی به یکی از موضوعات مهم پژوهش های حوزه علوم تربیتی تبدیل شده است. هدف از این مقاله مروری، تحلیل و مقایسه جامع یافته های پژوهشی درباره تاثیر این دو رویکرد آموزشی بر درک مفاهیم پیچیده، یادگیری عمیق، انتقال یادگیری، تفکر انتقادی و مشارکت شناختی فراگیران است. این پژوهش با استفاده از روش مرور روایتی و تحلیل مطالعات منتشرشده در پایگاه های علمی معتبر داخلی و بین المللی انجام شده و پژوهش های مرتبط با حوزه آموزش ابتدایی، متوسطه و آموزش عالی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های مطالعات نشان می دهد که مدل تدریس مستقیم در آموزش مفاهیم پایه، انتقال سازمان یافته اطلاعات، کاهش بار شناختی اولیه و دستیابی سریع تر به اهداف آموزشی، به ویژه برای یادگیرندگان مبتدی، از کارایی بالایی برخوردار است. در مقابل، مدل های تدریس اکتشافی با فراهم کردن فرصت تجربه، کشف، حل مسئله، تعامل و ساخت فعال دانش، نقش موثرتری در درک عمیق مفاهیم پیچیده، توسعه مهارت های تفکر سطح بالا، افزایش خلاقیت، یادگیری پایدار و انتقال دانش به موقعیت های جدید ایفا می کنند. با این حال، شواهد پژوهشی بیانگر آن است که هیچ یک از این دو رویکرد به تنهایی پاسخگوی تمامی نیازهای آموزشی نیست و اثربخشی هر یک به عواملی همچون ویژگی های یادگیرندگان، ماهیت محتوا، اهداف آموزشی، سطح دشواری مفاهیم، زمان آموزش و توانمندی معلم در طراحی فرایند تدریس بستگی دارد. بر این اساس، بسیاری از پژوهشگران استفاده از رویکردهای تلفیقی را پیشنهاد می کنند؛ به گونه ای که آموزش مستقیم در مراحل اولیه یادگیری برای ایجاد دانش پایه و کاهش ابهام به کار گرفته شود و سپس با بهره گیری از فعالیت های اکتشافی، فرصت تعمیق یادگیری، تحلیل، استدلال و کاربرد مفاهیم فراهم گردد. در مجموع، نتایج این مقاله نشان می دهد که تلفیق هدفمند مدل های تدریس مستقیم و اکتشافی می تواند راهبردی اثربخش برای ارتقای کیفیت آموزش و افزایش درک مفاهیم پیچیده در محیط های آموزشی معاصر باشد.

کلیدواژه ها:

مدل تدریس مستقیم ، مدل تدریس اکتشافی ، درک مفاهیم پیچیده ، یادگیری عمیق ، راهبردهای تدریس