واکاوی تاثیر آموزش مبتنی بر پروژه بر پرورش خلاقیت دانش آموزان: یک مطالعه کیفی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق تاثیر آموزش مبتنی بر پروژه بر فرایند پرورش خلاقیت دانش آموزان در بستر نظام آموزشی انجام شد. خلاقیت به عنوان یکی از مهارتهای بنیادین قرن بیست و یکم، نقشی محوری در توانمندسازی دانش آموزان برای رویارویی با چالشهای پیچیده زندگی ایفا میکند. با وجود تاکید گسترده بر اهمیت خلاقیت، نظامهای آموزشی سنتی اغلب به دلیل ماهیت خطی و حفظ محور خود، در شکوفایی این توانایی ذاتی با محدودیت مواجه هستند. در این میان، آموزش مبتنی بر پروژه به عنوان رویکردی نوین و دانش آموز محور، وعده ایجاد بستری پویا برای بروز و رشد تفکر واگرا و ایده پردازی را داده است. این مطالعه کیفی با بهره گیری از روش پژوهش پدیدارشناسی، به بررسی تجارب زیسته معلمان و دانش آموزانی پرداخت که به مدت یک سال تحصیلی درگیر اجرای پروژه های آموزشی در حوزه علوم تجربی و هنر بوده اند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با بیست شرکت کننده شامل هشت معلم و دوازده دانش آموز و همچنین مشاهده مشارکتی جلسات ارائه پروژه ها گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش کلایزی و با کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام گرفت. یافته ها در قالب پنج مضمون اصلی ظهور یافتند که عبارتند از: شکوفایی حس کنجکاوی و پرسشگری، تقویت اعتماد به نفس و خودکارآمدی ادراکی، توسعه توانایی حل مسئله و تفکر انتقادی، افزایش تعامل و همکاری گروهی، و در نهایت ارتقای مهارتهای فراشناختی و خودتنظیمی. شرکت کنندگان به صراحت اعلام کردند که فضای باز و انعطاف پذیر پروژه ها، آنان را از قید پاسخهای از پیش تعیین شده رها ساخته و به خلق راه حل های بدیع ترغیب کرده است. همچنین، چالش هایی نظیر محدودیت های زمانی، حجم بالای محتوای درسی و نبود زیرساختهای ارزیابی مناسب به عنوان موانع اجرایی شناسایی شدند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که آموزش مبتنی بر پروژه نه صرفا یک روش تدریس، بلکه پارادایمی تحول آفرین است که می تواند با تغییر نقش معلم از انتقال دهنده به تسهیل گر، بستر مناسبی برای پرورش نسلی خلاق، نقاد و کارآفرین فراهم آورد. با این حال، موفقیت این رویکرد نیازمند بازنگری اساسی در برنامه درسی، ارزشیابی و توانمندسازی حرفه ای معلمان است. در نهایت، پژوهش بر ضرورت بومی سازی این رویکرد با توجه به بافت فرهنگی و اجتماعی نظام آموزشی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

آموزش مبتنی بر پروژه ، خلاقیت دانش آموزان ، یادگیری دانش آموز محور ، تفکر واگرا ، پژوهش کیفی ، پدیدارشناسی.