نقش معلم در ترویج سبک زندگی فعال و مقابله با چاقی در دانش آموزان نوجوان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم در ترویج سبک زندگی فعال و مقابله با چاقی در دانش آموزان نوجوان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان دوره متوسطه اول و معلمان آنان در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ تشکیل دادند که از میان آنان ۳۸۴ دانش آموز و ۱۲۶ معلم با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه نقش معلم در ترویج فعالیت بدنی، مقیاس سبک زندگی فعال نوجوانان و پرسشنامه رفتارهای مرتبط با پیشگیری از چاقی گردآوری شد. روایی محتوایی ابزارها با استفاده از نظر ۱۰ نفر از متخصصان علوم تربیتی، روان شناسی تربیتی و تربیت بدنی بررسی و تایید شد و روایی سازه نیز از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد حمایت قرار گرفت. ضریب آلفای کرونباخ برای مقیاس نقش معلم، سبک زندگی فعال و رفتارهای پیشگیرانه از چاقی به ترتیب ۰/۸۸، ۰/۸۶ و ۰/۸۳ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS ۲۷ و AMOS ۲۴ تحلیل شدند و از شاخص های توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته های شبیه سازی شده نشان داد نقش حمایتی و الگویی معلمان با سبک زندگی فعال دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری دارد (β=۰/۴۲، p<۰/۰۰۱) و سبک زندگی فعال نیز به طور معناداری رفتارهای مرتبط با پیشگیری از چاقی را پیش بینی می کند (β=۰/۳۸، p<۰/۰۰۱). همچنین نقش معلم به صورت مستقیم اثر معناداری بر رفتارهای پیشگیرانه از چاقی نشان داد (β=۰/۲۱، p=۰/۰۰۳). اثر غیرمستقیم نقش معلم بر رفتارهای پیشگیرانه از چاقی از طریق سبک زندگی فعال نیز معنادار بود (β=۰/۱۶، p<۰/۰۱) که بیانگر نقش میانجی نسبی سبک زندگی فعال است. مدل پژوهش در مجموع ۳۴ درصد از واریانس سبک زندگی فعال و ۴۱ درصد از واریانس رفتارهای مرتبط با پیشگیری از چاقی را تبیین کرد و شاخص های برازش مدل در محدوده قابل قبول قرار داشتند (CFI=۰/۹۴، TLI=۰/۹۳، RMSEA=۰/۰۵۸ و χ²/df=۲/۳۷). بر اساس این الگوی یافته ها، معلم صرفا انتقال دهنده مفاهیم سلامت نیست، بلکه از طریق الگوسازی رفتاری، ایجاد فرصت های مشارکت در فعالیت بدنی، تقویت نگرش مثبت نسبت به تحرک، ارائه بازخورد و همکاری با خانواده و مدرسه می تواند در شکل گیری سبک زندگی فعال نوجوانان نقش موثری ایفا کند. ازاین رو، توانمندسازی معلمان در زمینه آموزش سبک زندگی سالم، طراحی فعالیت های حرکتی مدرسه محور و ایجاد محیط آموزشی حمایت کننده از فعالیت بدنی می تواند به عنوان یکی از راهبردهای قابل توجه در برنامه های پیشگیری از چاقی و ارتقای سلامت دانش آموزان مورد توجه مدیران مدارس، برنامه ریزان آموزشی و سیاست گذاران نظام سلامت و آموزش قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

نقش معلم ، سبک زندگی فعال ، چاقی نوجوانان ، فعالیت بدنی ، سلامت دانش آموزان ، رفتارهای پیشگیرانه ، آموزش سلامت