راهکارهای تقویت درس خواندن و خودتنظیمی یادگیری در دانش آموزان

درس خواندن موثر یکی از مهم ترین پیش نیازهای موفقیت تحصیلی دانش آموزان است، اما صرف افزایش زمان مطالعه لزوما به یادگیری عمیق و پایدار منجر نمی شود. دانش آموز برای آنکه بتواند از فرصت های آموزشی بیشترین بهره را ببرد، باید مهارت هایی همچون هدف گذاری، برنامه ریزی، مدیریت زمان، کنترل توجه، انتخاب راهبردهای مناسب یادگیری، خودارزیابی و اصلاح عملکرد را فراگیرد. مجموعه این توانایی ها در چارچوب مفهوم «خودتنظیمی یادگیری» قرار می گیرد. یادگیری خودتنظیم به دانش آموز کمک می کند تا از حالت یادگیرنده ای وابسته به معلم و خانواده خارج شده و به یادگیرنده ای فعال، مسئول و مستقل تبدیل شود. پژوهش های انجام شده در ایران نیز نشان داده اند که راهبردهای یادگیری خودتنظیمی با متغیرهایی مانند پیشرفت تحصیلی، انگیزش، سازگاری تحصیلی و استفاده موثرتر از راهبردهای شناختی و فراشناختی ارتباط دارند (سلیمان پور عمران، اسلامی و وثوقی مطلق، ۱۴۰۱). هدف مقاله حاضر بررسی راهکارهای تقویت درس خواندن و خودتنظیمی یادگیری در دانش آموزان است. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی و با استفاده از منابع علمی فارسی و پژوهش های انجام شده در جامعه آموزشی ایران تدوین شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تقویت مهارت های خودتنظیمی نیازمند مجموعه ای هماهنگ از اقدامات آموزشی، انگیزشی، شناختی، فراشناختی و خانوادگی است. آموزش هدف گذاری واقع بینانه، تنظیم برنامه مطالعه، تقسیم تکالیف به واحدهای کوچک تر، استفاده از خلاصه نویسی و یادداشت برداری، مرور فاصله دار، خودآزمایی، مدیریت عوامل حواس پرتی، تقویت انگیزش درونی، ارائه بازخورد سازنده، آموزش خودارزیابی و ایجاد محیط خانوادگی و مدرسه ای حمایتگر از مهم ترین راهکارهای شناسایی شده هستند. همچنین مشخص شد که نقش معلم در این فرایند تنها انتقال محتوا نیست، بلکه معلم باید به عنوان تسهیلگر یادگیری، الگوی برنامه ریزی و راهنمای رشد استقلال یادگیرنده عمل کند. ازاین رو، تقویت درس خواندن زمانی پایدار خواهد بود که دانش آموز به جای وابستگی به فشار بیرونی، به تدریج توانایی مدیریت افکار، انگیزه ها، هیجان ها و رفتارهای مرتبط با یادگیری خود را کسب کند.

کلیدواژه ها:

درس خواندن ، یادگیری خودتنظیمی ، راهبردهای یادگیری ، دانش آموزان ، انگیزش تحصیلی ، مدیریت زمان ، خودارزیابی ، پیشرفت تحصیلی