رهبری مدرسه در عصر تحول آموزشی؛ نقش مدیر در توسعه فرهنگ نوآوری، یادگیری سازمانی و توانمندسازی

هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش رهبری مدرسه در توسعه فرهنگ نوآوری و یادگیری سازمانی و تبیین تاثیر آن بر توانمندسازی حرفه ای معلمان در مدارس دوره ابتدایی بود. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری پژوهش را کلیه مدیران و معلمان مدارس دوره ابتدایی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ تشکیل دادند که از میان آنان ۳۱۲ نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه رهبری آموزشی مدیران، مقیاس فرهنگ نوآوری مدرسه، پرسشنامه یادگیری سازمانی و مقیاس توانمندسازی حرفه ای معلمان گردآوری شد. روایی محتوایی ابزارها با استفاده از نظر متخصصان علوم تربیتی و مدیریت آموزشی تایید و روایی سازه آنها از طریق تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد؛ همچنین ضریب آلفای کرونباخ برای سازه های رهبری مدرسه، فرهنگ نوآوری، یادگیری سازمانی و توانمندسازی معلمان به ترتیب ۰/۹۱، ۰/۸۸، ۰/۹۰ و ۰/۹۳ به دست آمد که نشان دهنده پایایی مطلوب ابزارها بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند و در بخش مدل یابی، شاخص های برازش نشان دهنده برازش قابل قبول مدل پیشنهادی بود (χ²/df=۲.۳۱، CFI=۰.۹۴، TLI=۰.۹۳، RMSEA=۰.۰۶۵ و SRMR=۰.۰۵۲). یافته های مدل ساختاری نشان داد رهبری مدرسه تاثیر مستقیم و معناداری بر فرهنگ نوآوری دارد (β=۰.۶۱، p<۰.۰۰۱) و فرهنگ نوآوری نیز به طور مثبت یادگیری سازمانی را پیش بینی می کند (β=۰.۵۴، p<۰.۰۰۱). همچنین یادگیری سازمانی اثر معناداری بر توانمندسازی معلمان نشان داد (β=۰.۴۷، p<۰.۰۰۱). اثر مستقیم رهبری مدرسه بر توانمندسازی معلمان نیز معنادار بود (β=۰.۲۹، p<۰.۰۰۱)، درحالی که اثر غیرمستقیم آن از مسیر فرهنگ نوآوری و یادگیری سازمانی برابر با β=۰.۱۵ به دست آمد که بیانگر نقش میانجی این دو متغیر در رابطه میان رهبری مدرسه و توانمندسازی معلمان است. در مجموع، مدل پیشنهادی توانست ۵۸ درصد از واریانس توانمندسازی معلمان را تبیین کند. نتایج نشان می دهد که نقش مدیر مدرسه در عصر تحول آموزشی صرفا به مدیریت امور اجرایی محدود نمی شود، بلکه مدیر از طریق ایجاد فضای پذیرنده ایده های جدید، تقویت همکاری حرفه ای، حمایت از یادگیری مستمر و فراهم کردن فرصت مشارکت معلمان در تصمیم گیری های آموزشی می تواند زمینه شکل گیری مدرسه ای یادگیرنده و نوآور را فراهم سازد. بر این اساس، سرمایه گذاری در توسعه شایستگی های رهبری آموزشی مدیران و طراحی برنامه های توانمندسازی حرفه ای مبتنی بر یادگیری سازمانی می تواند به عنوان راهبردی موثر برای ارتقای کیفیت مدرسه و پاسخ گویی نظام آموزشی به تحولات معاصر مورد توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان آموزشی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

رهبری مدرسه ، رهبری آموزشی ، فرهنگ نوآوری ، یادگیری سازمانی ، توانمندسازی معلمان ، تحول آموزشی ، مدیریت مدرسه