واکاوی تطبیقی جلوه های جاهلیت اولیه و مدرن و رسالت نظام آموزش و پرورش در مواجهه با آن

پدیده «جاهلیت» صرفا به یک دوره تاریخی خاص (پیش از اسلام) محدود نمی شود؛ بلکه جریانی فکری و رفتاری است که در ابعاد پیچیده تر و با ابزارهای فناورانه جدید در عصر حاضر تحت عنوان «جاهلیت مدرن» بازتولید شده استانسان در اثر دوری از هدایت الهی دچار جاهلیت گشته و خدا برای هدایت وی، پیامبرانی ارسال کرده که آخرین پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در اوج جاهلیت عرب به پیامبری مبعوث گشت تا با پشتیبانی الهی، جاهلیت مردم را برطرف نماید. جاهلیت مشتق از «جهل» به معنای عدم علم و نقطه مقابل «عقل» و«منطق» و بر دو نوع اولی و مدرن است. عصر قبل از بعثت دچار جاهلیت اولی بود و عصر حاضر با وجود ادعای پیشرفت، دچار جاهلیت مدرن است، درهر دو عصر، مردم در زمینههای اعتقادی، اجتماعی، اخلاقی، فرهنگی و... دچار جاهلیت شدهاند. پس جاهلیت، مفهومی است که در هر عرصه، کارهای مخالف امر الهی را شامل میشود و نمیتوان آن را محدود به زمان خاصی کرد. جاهلیت در حیطه اعتقادی– عملی وبعد اجتماعی، فردی و خانوادگی دارای مصادیق گوناگون است مانند: شرک و بت پرستی، زنده به گورکردن دختران، شراب خواری، ربا، جنگ، تعصب بیجا، تبرج،...این پژوهش با هدف جواب دادن به این سوال که راه های مبارزه با جاهلیت در قرآن چیست؟ به بیان راه های مبارزه با جاهلیت در قرآن پرداخته است. برخی از این راه ها، برگشت به فطرت اولی، جایگزینی، الگو دهی، آگاه سازی، عقلگرایی، توجه دادن به پاداش وکیفر، تلقین، قرار دادن اضداد مقابل هم است. راههای اختصاصی هم، مبارزه با بت پرستی وخرافات و مرد سالاری، دعوت به صلح و یکپارچگی و دوری از تعصب ، توجه خاص به دختر،زن و خانواده...است. در جاهلیت مدرن،توجه دادن بشر به عبودیت، تقویت و گسترش فرهنگ الهی، نظارت بر محیط های اجتماعی، ماهواره و سایت های اینترنتی، تبلیغ دین با توجه به پیشرفت جوامع... میتواند راهکار هایی در مبارزه با آن باشد. در نتیجه عبودیت و عقلانیت بهترین راه مبارزه با جاهلیت است. این پژوهش مروری با هدف تطبیق ویژگی های جاهلیت اولیه و مدرن و تبیین نقش نهاد آموزش و پرورش در مقابله با آن انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد سندی و کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که اگرچه جاهلیت اولیه با نمادهایی چون بت پرستی، تعصب قبیله ای و زنده به گور کردن دختران شناخته می شد، جاهلیت مدرن با ابزارهایی چون اومانیسم افراطی، مصرف گرایی، بحران هویت و استثمار رسانه ای همان بنیان ها را بازتولید کرده است.

کلیدواژه ها:

جاهلیت اولیه ، جاهلیت مدرن ، آموزش و پرورش ، تربیت اسلامی ، عقلانیت انتقادی