مروری بر نقش شهرهای دوستدار سالمندان در توسعه پایدار شهری

مقدمه : هم زمانی دو روند سالمندشدن جمعیت و شهرنشینی، برنامه ریزی شهری را با چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. رویکرد شهرهای دوستدار سالمندان که توسط سازمان جهانی بهداشت معرفی شده، در دو دهه اخیر به یکی از مهم ترین پاسخ های سیاستی به این تحول جمعیت شناختی تبدیل شده است. با این حال، نقش این رویکرد در توسعه پایدار شهری و ابعاد مختلف آن همچنان نیازمند واکاوی و یکپارچه سازی است. پژوهش حاضر با هدف مروری بر نقش شهرهای دوستدار سالمندان در توسعه پایدار شهری انجام شده است.روش شناسی: این مطالعه با رویکرد مروری و روش کتابخانه ای انجام شد. مقالات علمی مرتبط در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ از پایگاه های معتبر Scopus، Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های تخصصی جستجو و غربالگری شدند. در نهایت، ۱۰ مقاله کلیدی که بیشترین ارتباط را با هدف پژوهش داشتند، انتخاب و بر اساس سه محور چارچوب سازی نظری، پیاده سازی و حکمرانی، و سنجش و یکپارچه سازی با پایداری شهری تحلیل شدند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد که شهر دوستدار سالمند از یک چارچوب صرفا حمایتی به رویکردی راهبردی برای پیوند سالمندی جمعیت با عدالت فضایی، شمول اجتماعی، طراحی محیط، حکمرانی مشارکتی و پایداری شهری تبدیل شده است. این رویکرد در سه بعد اجتماعی (کاهش انزوا و تقویت مشارکت)، اقتصادی (بهره گیری از اقتصاد سالمندی) و محیطی-فضایی (بهبود حمل ونقل، مسکن و فضاهای عمومی) با توسعه پایدار شهری هم افزایی دارد. با این حال، شکاف معناداری میان نظریه و عمل وجود دارد که ناشی از پراکندگی نهادی، کمبود منابع مالی، فقدان ابزارهای سنجش استاندارد و مشارکت ناکافی سالمندان در فرایندهای تصمیم سازی است.نتیجه گیری: نقش اصلی شهرهای دوستدار سالمندان در توسعه پایدار شهری، پیوند دادن طراحی فضایی، شمول اجتماعی، سلامت و سیاست گذاری یکپارچه است. تحقق این نقش نیازمند گذار از رویکردهای بخشی به برنامه ریزی شهری جامع، توسعه شاخص های ارزیابی، تقویت حکمرانی مشارکتی و توجه به تنوع جمعیت سالمندی است.

کلیدواژه ها:

شهر دوستدار سالمند ، توسعه پایدار شهری ، سالمندی فعال ، حکمرانی شهری ، عدالت فضایی ، برنامه ریزی شهری.