کاربرد فناوری نانو در پزشکی و داروسازی از دارورسانی هدفمند تا واکسن های نسل نوین

فناوری نانو به عنوان یکی از پیشروترین حوزه های علمی قرن بیست و یکم تحولی شگرف در علوم پزشکی و داروسازی ایجاد کرده است. این فناوری با کار بر روی مواد در مقیاس اتمی و مولکولی (۱ تا ۱۰۰ نانومتر) امکان طراحی سامانه های هوشمندی را فراهم آورده که قادر به تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری ها در سطح سلولی و مولکولی هستند. این مقاله مروری با هدف بررسی جامع کاربردهای نوین فناوری نانو در پزشکی و داروسازی تهیه شده است. ابتدا به معرفی انواع نانو حامل های دارورسانی از جمله لیپوزوم ها، نانوذرات پلیمری، دندریمرها و نانوکریستال ها پرداخته شده و مکانیزم های هدف گیری غیر فعال و فعال تشریح می گردد. در ادامه نمونه های موفق بالینی مانند دوکسوروبیسین لیپوزومی برای درمان سرطان و واکسن های mRNA علیه کووید ۱۹ که مبتنی بر نانوذرات لیپیدی هستند مورد بررسی قرار می گیرند، همچنین کاربردهای تشخیصی نانو در قالب زیست حسگرها و عوامل تصویر برداری و نقش آن در پزشکی بازساختی و مهندسی بافت قلب مرور می شود. در پایان ضمن اشاره به جایگاه ایران در تولید نانوداروها و صرفه جویی ارزی حاصل از آن، چالش های پیش رو از جمله سمیت شناسی، تولید در مقیاس صنعتی و ملاحظات ایمنی و آینده پژوهی این فناوری تا سال ۲۰۳۰ مورد بحث قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

فناوری نانو ، نانوپزشکی ، دارورسانی هدفمند ، نانوداروها ، واکسین های mRNA ، زیست حسگرها