ارزیابی نقش شفاف سازی در آموزش زمین شناسی مقصدهای ژئوتوریستی: مطالعه موردی ژئوپارک جهانی ارس

ژئوتوریسم طی دهه های اخیر به عنوان رویکردی نوین در گردشگری پایدار مطرح شده و با تمرکز بر پدیده های زمین شناختی، نقش مهمی در حفاظت از میراث زمین، آموزش عمومی و توسعه جوامع محلی ایفا می کند. ژئوپارک های جهانی یونسکو، به ویژه ژئوپارک جهانی ارس، نمونه های برجسته ای از تلفیق این سه کارکرد هستند. در این میان، آموزش زمین شناسی یکی از ارکان اصلی ژئوپارک هاست که از طریق فعالیت هایی همچون کارگاه های آموزشی، برنامه های تفسیر محیطی و توانمندسازی جامعه محلی، به ارتقای دانش و نگرش مخاطبان کمک می کند. بر اساس ادبیات پیشین، آموزش زمین شناسی شامل سه بعد شفاف سازی، همگانی سازی و همسوسازی است که این پژوهش بر بعد شفاف سازی آن تمرکز دارد. هدف پژوهش شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر شفاف سازی در آموزش زمین شناسی در ژئوپارک ارس است. داده ها از طریق پرسشنامه لیکرت پنج درجه ای و از میان جامعه ای شامل افراد آشنا با ژئوتوریسم و بازدیدکنندگان ژئوپارک ارس گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و مدل سلسله مراتبی تکوینی-تکوینی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که تمامی شاخص ها و مولفه های بعد شفاف سازی از نظر آماری معنادار هستند. در سطح مولفه ها، ارزش های اکتسابی با وزن بیرونی ۰.۹۲۹ بیشترین تاثیر را در شکل گیری بعد شفاف سازی دارد، درحالی که ارزش های ذاتی نیز با وجود وزن کمتر، تاثیری معنادار نشان می دهد. در سطح شاخص ها نیز ارزش اکولوژیکی و ارزش فرهنگی به عنوان اولویت های اصلی شناسایی شدند. نتایج بیانگر آن است که برای ارتقای اثربخشی آموزش زمین شناسی، صرف انتقال اطلاعات علمی کافی نیست؛ بلکه لازم است مفاهیم در قالب روایت های قابل فهم، تجربه های آموزشی و پیوند با ارزش های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ارائه شوند. این رویکرد می تواند موجب افزایش درک مخاطبان، تقویت نگرش های حفاظتی و ارتقای مشارکت جامعه محلی شود. بر این اساس، تقویت ابزارهای تفسیر محیطی، برنامه های مشارکتی و روایت های بومی می تواند راهبردی کارآمد برای توسعه آموزش در ژئوپارک جهانی ارس و حرکت به سوی مدیریت پایدار مقصدهای ژئوتوریستی باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش زمین شناسی ، ژئوتوریسم ، ژئوپارک ، شفاف سازی