نقش برنامه ریزی شهری در کاهش ریسک حوادث آتش سوزی با رویکرد مدیریت شهری و توسعه پایدار (مطالعه موردی: شهر بانه)

آتش سوزی های شهری به عنوان یکی از مهم ترین مخاطرات انسان ساخت در شهرهای معاصر، پیامدهای گسترده و چندبعدی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و مدیریتی به همراه دارند. با توجه به رشد فزاینده شهرنشینی، افزایش تراکم جمعیت، توسعه نامتوازن فضاهای شهری و گسترش بافت های فرسوده، ضرورت توجه به نقش برنامه ریزی شهری در کاهش ریسک این گونه حوادث بیش از پیش احساس می شود. هدف این پژوهش، بررسی و تبیین نقش برنامه ریزی شهری در کاهش ریسک حوادث آتش سوزی با تاکید بر مدیریت شهری و توسعه پایدار، با مطالعه موردی شهر بانه در استان کردستان است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها به صورت اسنادی (کتابخانه ای) و میدانی (برداشت از شبکه معابر، تراکم ساختمانی، کاربری اراضی) گردآوری شده اند. تحلیل داده ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و شاخص های تاب آوری کالبدی (عرض معابر، فاصله از ایستگاه آتش نشانی، تراکم ساختمانی، جنس مصالح) انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تلفیق اصول ایمنی، مدیریت ریسک، کاربری بهینه اراضی، ضوابط کالبدی و افزایش تاب آوری شهری در فرآیند برنامه ریزی شهری، می تواند به طور معناداری از شدت و گستره خسارات ناشی از آتش سوزی های شهری بکاهد. مطالعه موردی شهر بانه نشان می دهد که بافت قدیمی و هسته مرکزی شهر به دلیل معابر باریک (عرض کمتر از ۴ متر در ۶۰٪ معابر)، تراکم بالای ساختمانی (ضریب تراکم بیش از ۱.۸ در برخی بلوک ها)، استفاده از مصالح کم دوام (خشت، آجرهای فرسوده) و تمرکز کاربری های تجاری و انبارها، کمترین سطح تاب آوری (پهنه با ریسک بالا) را دارا هستند. در مقابل، بافت های جدیدتر شهر (مثل محلات بهاران و گلشهر) به دلیل معابر منظم و عریض تر، دسترسی بهتر به ایستگاه آتش نشانی و رعایت نسبی ضوابط ساختمانی، از تاب آوری متوسط تا زیاد برخوردارند. همچنین شرایط اقلیمی (زمستان های سرد و یخبندان) و رشد شتابان و ناپایدار شهر در دهه های اخیر، آسیب پذیری را تشدید کرده است. یافته های این تحقیق می تواند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاری و تصمیم گیری مدیران شهری در راستای ارتقای ایمنی و پایداری شهرها، به ویژه در شهرهای میانی با بافت تاریخی-فرسوده، مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری ، آتش سوزی شهری ، مدیریت ریسک ، مدیریت شهری ، توسعه پایدار ، تاب آوری کالبدی ، شهر بانه