بررسی پیامدهای اقتصادی و مدیریتی آتش سوزی های شهری با تاکید بر نقش برنامه ریزی شهری و راهکارهای کاهش ریسک (مطالعه تطبیقی تجارب داخلی و بین المللی)

آتش سوزی های شهری به عنوان یکی از مخاطرات انسان ساخت با تکرار بالا، خسارات جانی، مالی و زیست محیطی گسترده ای را به شهرهای ایران و جهان وارد می سازند. با وجود پیشرفت های فنی در حوزه ایمنی، همچنان هر ساله هزاران فقره آتش سوزی در بافت های مسکونی، تجاری، صنعتی و حتی فضاهای سبز شهری رخ می دهد. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش اسنادی (کتابخانه ای) به دنبال پاسخ به سه سوال اصلی است: ۱) مهم ترین پیامدهای اقتصادی آتش سوزی های شهری کدامند؟ ۲) ضعف های مدیریتی و برنامه ریزی شهری چه نقشی در تشدید خسارات دارند؟ ۳) چگونه می توان با ادغام مدیریت ریسک در برنامه ریزی شهری، تاب آوری اقتصادی و مدیریتی شهرها را افزایش داد؟ یافته ها نشان می دهد که خسارات مستقیم (تخریب ساختمان، هزینه اطفا و امداد) و غیرمستقیم (اختلال در کسب وکارها، کاهش سرمایه گذاری، افزایش حق بیمه، مهاجرت سرمایه) ابعاد پنهان و بلندمدتی دارند که اغلب در محاسبات مدیران شهری نادیده گرفته می شود. در سطح مدیریتی، ضعف هماهنگی بین نهادها (شهرداری، آتش نشانی، نظام مهندسی، ادارات برق و گاز)، نبود نظام نظارت پیشگیرانه، آموزش ناکافی شهروندان و کمبود تجهیزات مدرن، ریسک را تشدید می کنند. بررسی تطبیقی تجارب داخلی (تهران، رشت، اصفهان، شیراز) و بین المللی (لندن، توکیو، نیویورک، آمستردام) نشان می دهد که شهرهایی با برنامه ریزی نظام مند (الزامات سخت گیرانه ساختمانی، شبکه معابر استاندارد، توزیع بهینه ایستگاه های آتش نشانی، استفاده از سامانه های هوشمند GIS و سنسورهای حریق، و برنامه های آموزشی همگانی) عملکرد موفق تری در کاهش تلفات و خسارات داشته اند. این مقاله می تواند برای مدیران شهری، برنامه ریزان، سازمان آتش نشانی و پژوهشگران حوزه مدیریت بحران مفید باشد.

کلیدواژه ها:

آتش سوزی شهری ، پیامدهای اقتصادی ، برنامه ریزی شهری ، مدیریت ریسک ، تاب آوری شهری ، مطالعه تطبیقی