ارزیابی تاب آوری کالبدی شهر بانه در برابر حریق با تاکید بر شاخص های دسترسی، شبکه معابر و کاربری زمین

رشد شتابان شهرنشینی، تراکم کالبدی، تغییر الگوهای کاربری زمین و گسترش بافت های فرسوده، شهرها را در برابر مخاطرات انسان ساخت از جمله حریق شهری آسیب پذیر کرده است. شهر بانه با ساختار کالبدی متراکم، معابر باریک و ناکارآمد در بافت های قدیمی، شیب های توپوگرافیک تند (تا ۱۵ درصد در برخی محلات)، تنوع و تمرکز کاربری های پرخطر و استقرار نامناسب ایستگاه های آتش نشانی، در معرض ریسک های قابل توجه آتش سوزی قرار دارد. هدف این پژوهش، ارزیابی تاب آوری کالبدی شهر بانه در برابر حریق با تمرکز بر شاخص های کلیدی شامل دسترسی به خدمات امدادی، عرض و پیوستگی شبکه معابر، کیفیت ساخت وساز و مصالح، تراکم و ارتفاع ساختمان ها، و الگوی کاربری زمین است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر رویکرد مکانی (GIS) بوده و داده ها از طریق منابع اسنادی (طرح جامع و تفصیلی، گزارش های آتش نشانی)، برداشت میدانی (مشاهده و اندازه گیری ۱۲۰ معبر و ۴۰۰ بلوک ساختمانی) و پیمایش نظرات کارشناسان (برای وزن دهی شاخص ها با تکنیک AHP) گردآوری شده اند. نتایج نشان می دهد که تاب آوری کالبدی در سطح شهر بانه به شدت ناهمگن توزیع شده است. بافت های مرکزی و قدیمی (محلات سوغانان، بانه کون، بازار، بساط آباد) با میانگین عرض معبر ۳.۲ متر، ضریب تراکم بالای ۱.۷، غلبه مصالح کم دوام (خشت و آجر فرسوده) و فاصله بیش از ۳ کیلومتری از ایستگاه آتش نشانی، کمترین سطح تاب آوری (پهنه پرخطر) را دارا هستند. در مقابل، بافت های جدید (بهاران، نور، گلستان) به دلیل معابر عریض (بیش از ۸ متر)، تراکم پایین تر و مصالح مقاوم تر، از تاب آوری بالاتری برخوردارند. همچنین شیب توپوگرافی در برخی محلات (مانند شیب ۱۲ درصدی در بخش هایی از محله فرهنگیان) دسترسی خودروهای امدادی را در شرایط یخبندان زمستانی با مشکل جدی مواجه می کند. در پایان، راهبردها و سیاست های اجرایی در قالب چهار سطح اولویت (بازگشایی معابر، احداث ایستگاه های جدید، اصلاح ضوابط ساختمانی، آموزش همگانی) برای ارتقای تاب آوری کالبدی شهر بانه ارائه می شود. این پژوهش می تواند الگویی برای ارزیابی تاب آوری کالبدی در شهرهای میانی با ویژگی های مشابه باشد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، تاب آوری کالبدی ، حریق شهری ، شهر بانه ، مدیریت شهری ، GIS ، شبکه معابر