تحلیل انتقادی رویکردهای مدیریت مقصد با محوریت تجربه گردشگر: چرا مدل های موجود در تحقق پایداری ناکام اند؟

رشد شتابان گردشگری جهانی در دهه های اخیر، علی رغم منافع اقتصادی قابل توجه، پیامدهای پیچیده و چندلایه ای برای محیط زیست، جوامع محلی و ساختار فضایی مقاصد به همراه داشته و ضرورت بازاندیشی در رویکردهای مدیریت مقصد را برجسته کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی رویکردهای مسلط مدیریت مقصد و تبیین نقش تجربه گردشگر در تحقق پایداری، به بررسی چرایی ناکامی مدل های موجود در دستیابی به اهداف توسعه پایدار می پردازد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر رویکرد تحلیلی–انتقادی است و داده ها از طریق مرور و تحلیل نظام مند منابع علمی مرتبط گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که رویکردهای غالب در مدیریت مقصد (شامل رویکردهای اقتصادی، کالبدی–فناورانه، جامعه محور، پایداری محور و حکمرانی یکپارچه) با وجود پشتوانه نظری قابل توجه، در سطح اجرا با محدودیت های ساختاری و کارکردی مواجه اند. سلطه منطق اقتصادی به کالایی شدن تجربه گردشگر و تشدید فشارهای محیطی انجامیده، در حالی که رویکردهای فناورانه تجربه را به ابعاد کارکردی و زیرساختی تقلیل داده اند. همچنین مشارکت جامعه محلی عمدتا نمادین باقی مانده و مدل های پایداری و حکمرانی یکپارچه به دلیل شکاف نهادی و ضعف اجرا، نتوانسته اند انسجام مورد انتظار را ایجاد کنند. در نهایت، پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که ناکامی رویکردهای موجود در تحقق پایداری، بیش از آنکه ناشی از فقدان چارچوب های نظری باشد، ریشه در غفلت از ماهیت تجربه محور گردشگری و غلبه نگاه ساختاری–مدیریتی دارد. در این راستا، گذار به سمت مدل های تجربه محور، یکپارچه و مشارکتی می تواند زمینه ساز ارتقای اثربخشی سیاست های پایداری و بازتعریف رابطه میان گردشگر، مقصد و نظام حکمرانی گردشگری باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت مقصد گردشگری ، پایداری گردشگری ، حکمرانی یکپارچه ، تجربه گردشگر ، مشارکت ذی نفعان