بررسی اثرگذاری بازیافت پسماندهای شهری بر اهداف پایدار زنجیره تامین معدنی: رویکرد علیتی مبتنی بر نقشه شناختی

عملیات معدنکاری، جزو مهم ترین فعالیت های بزرگ مقیاس بشری است که در ارتباط مستقیم با طبیعت انجام می شود. تخریب منابع طبیعی، اثرگذاری منفی بر اکوسیستم ها، عوارض مخرب بر محیط زیست و انواع آلودگی ها، از جمله مواردی هستند که ناشی از فعالیت های معدنکاری می باشند. این در حالی است که با توجه به نیازهای روزافزون جهانی به مواد اولیه معدنی (به ویژه انواع فلزات) و توسعه صنایع معدنی، امکان رفع تمامی نیازهای صنایع سنگین از طریق استخراج مواد معدنی از معادن روباز یا زیرزمینی فراهم نیست. بنابراین فرآیند بازیافت پسماندهای فلزی شهری، به دلیل این که موجب کاهش اثرات مخرب معدنکاری مرسوم می شود، جزو فرآیندهای زیست سازگار می باشد. در کشورهای توسعه یافته، بخش مهمی از تولیدات فلزی موردنیاز، با بکارگیری روش های مختلف بازیافت تامین شده و عملیات بازیافت، بخشی از زنجیره تامین پایدار معدنی است. در این پژوهش، به بررسی نقش بازیافت فلزات از پسماندهای فلزی شهری در زنجیره تامین پایدار معدنی پرداخته شد. براساس روش شناسی ارائه شده در قالب نقشه شناختی (CM)، ابتدا مولفه های پنجگانه فرآیندهای بازیافت شامل: صرفه جویی در مصرف انرژی، کاهش هزینه های تولید مواد اولیه، حفظ منابع طبیعی و ذخایر معدنی، کاهش آلودگی ها و کاهش مصرف آب شناسایی شدند. پس از ارزیابی روابط فیمابین و چگونگی اثرگذاری معیارهای مذکور، مدل مبتنی بر روابط علیتی با روش نقشه شناختی ارائه شد. با اجرای مدل، مقدار و نحوه اثرگذار معیارهای فوق بر اهداف توسعه پایدار (توسعه اقتصادی، زیست محیطی و مسئولیت پذیری اجتماعی) محاسبه شد. نتایج این پژوهش نشان داد که در صورت عدم توجه به فرآیند بازیافت شهری در کلانشهرها، امکان دستیابی به اهداف توسعه پایدار معدنی نیز فراهم نخواهد بود. همچنین مشخص شد که با اعمال اثرگذاری همزمان مولفه ها بر اهداف توسعه پایدار، با بکارگیری فرآیندهای بازیافت پسماند در این کلانشهر می توان علاوه بر کاهش هزینه های تولید فلزات، موجب حفظ منابع طبیعی و ذخایر معدنی و کاهش چشمگیر مقدار آلودگی ها نیز شد.

کلیدواژه ها:

بازیافت ، زنجیره تامین ، معدنکاری ، پسماند شهری ، توسعه پایدار