بررسی فرونشست زمین و پیامدهای ژئومورفیک آن در دشت های ایران

فرونشست زمین یکی از مهم ترین مخاطرات ژئومورفیک و زیست محیطی ایران در دهه های اخیر به شمار می رود که در نتیجه برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی، خشکسالی های متوالی، توسعه کشاورزی و افزایش فشارهای انسانی بر دشت های آبرفتی کشور گسترش یافته است. این پدیده با ایجاد تغییرات گسترده در ساختار سطح زمین، آثار ژئومورفیک متعددی از جمله ایجاد شکاف ها و ترک های سطحی، تغییر مورفولوژی دشت ها، تخریب آبخوان ها، افزایش فرسایش بادی و تهدید زیرساخت های انسانی را به دنبال داشته است. پژوهش حاضر با رویکردی مروری به بررسی عوامل موثر بر فرونشست زمین، سازوکار شکل گیری، پراکنش فضایی و مهم ترین پیامدهای ژئومورفیک آن در دشت های ایران می پردازد. نتایج مطالعات نشان می دهد که دشت های تهران، ورامین، مشهد، نیشابور، اصفهان، کرمان و قزوین از بحرانی ترین مناطق کشور از نظر نرخ فرونشست هستند و در برخی مناطق میزان نشست سالانه از استانداردهای جهانی فراتر رفته است. همچنین توسعه فناوری های سنجش از دور و روش تداخل سنجی راداری نقش مهمی در پایش و ارزیابی این پدیده داشته اند. در نهایت، مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی، کنترل برداشت از آبخوان ها، اصلاح الگوی مصرف آب و پایش مستمر فرونشست از مهم ترین راهکارهای کاهش آثار این بحران ژئومورفیک محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، ژئومورفولوژی ، آب های زیرزمینی ، دشت های ایران ، مخاطرات محیطی