تحلیل چالش های مدیریت پسماند خشک و تر در کلانشهرهای ایران با رویکرد مشارکت شهروندی (با تاکید ضمنی بر شیراز)

رشد شتابان شهرنشینی، افزایش جمعیت کلانشهری و تغییر الگوهای مصرف، مدیریت پسماند شهری را به یکی از چالش های اساسی توسعه پایدار در شهرهای ایران تبدیل کرده است. در این میان، مدیریت پسماند خشک و تر به دلیل تفاوت در ماهیت، شیوه جمع آوری، قابلیت بازیافت و آثار زیست محیطی، نیازمند رویکردهای مدیریتی و اجتماعی متمایز است. بسیاری از کلانشهرهای ایران با وجود توسعه نسبی زیرساخت های خدمات شهری، همچنان با مشکلاتی نظیر تولید روزافزون پسماند، ضعف در تفکیک از مبدا، محدودیت ظرفیت بازیافت، هزینه های بالای جمع آوری و دفن و مشارکت محدود شهروندان مواجه اند. پژوهش حاضر با رویکرد مروری–تحلیلی و با تکیه بر منابع علمی فارسی و بین المللی، به بررسی چالش های مدیریت پسماند خشک و تر در کلانشهرهای ایران با تاکید ضمنی بر شرایط شیراز پرداخته است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی و تحلیل ادبیات تخصصی گردآوری و با رویکرد تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد که ناکارآمدی مدیریت پسماند صرفا ناشی از ضعف فنی یا کمبود زیرساخت نیست، بلکه متاثر از عوامل نهادی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نیز هست. نبود نظام پایدار تفکیک از مبدا، ضعف آموزش عمومی، ناپایداری سیاست های تشویقی، محدود بودن اعتماد عمومی و نبود الگوی مشارکتی منسجم، از مهم ترین موانع مدیریت اثربخش پسماند محسوب می شوند. در مقابل، تجربه های موفق شهری نشان می دهد که مشارکت شهروندی، آموزش محیط زیستی و تقویت مسئولیت اجتماعی می توانند نقش تعیین کننده ای در کاهش تولید پسماند و ارتقای کارآمدی نظام مدیریت شهری ایفا کنند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت گذار از مدیریت صرفا خدماتی به الگوی حکمرانی مشارکتی پسماند در کلانشهرهای ایران تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت پسماند شهری ، پسماند خشک ، پسماند تر ، مشارکت شهروندی ، کلانشهرهای ایران