مروری بر شاخص های سنجش عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری

عدالت فضایی به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی برنامه ریزی و طراحی شهری، بر توزیع منصفانه منابع، خدمات و فرصت های زندگی در شهرها تاکید دارد. پژوهش حاضر با رویکرد مروری نظام مند، به شناسایی و تحلیل ابعاد، شاخص ها و روش های سنجش عدالت فضایی در محیط های شهری پرداخته است. در این بررسی، مقالات و منابع علمی مرتبط بر اساس نوع مطالعه، حوزه کاربرد، نوع شاخص ها و روش سنجش طبقه بندی و تحلیل شدند. نتایج نشان می دهد عدالت فضایی مفهومی چندبعدی است که شامل عدالت توزیعی، عدالت رویه ای و عدالت شناسایی می شود و برای سنجش دقیق آن، توجه همزمان به بعد افقی (تفاوت میان مکان ها) و بعد عمودی (اولویت دهی به گروه های آسیب پذیر و کم برخوردار) ضروری است. مطالعات مرور شده حاکی از آن است که پژوهش ها از چارچوب های مفهومی و هنجاری، شاخص های ترکیبی و کمی، تحلیل های مکانی مبتنی بر سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل های آماری و داده محور پیشرفته بهره گرفته اند. همچنین، شاخص های چندبخشی و چندمقیاسی امکان شناسایی تفاوت ها و نابرابری های فضایی را فراهم کرده و می توانند مبنای تصمیم گیری و سیاست گذاری شهری عادلانه باشند. به ویژه، توجه به کیفیت و تجربه واقعی کاربران در بهره مندی از خدمات و منابع شهری، می تواند به تحقق عدالت واقعی نزدیک تر شود. این مرور نظام مند نشان می دهد که مسیر پیش رو برای پژوهش های عدالت فضایی نیازمند ترکیب داده های کمی و کیفی، تحلیل چندمقیاسی، و توجه به گروه های آسیب پذیر و محلات کم برخوردار است تا ارزیابی و برنامه ریزی شهری به عدالت واقعی و پایدار نزدیک شود.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، خدمات شهری ، نابرابری مکانی ، شاخص های ترکیبی ، تحلیل چندمقیاسی