تحلیل چالش های صدور پایان کار ساختمان و ارائه راهکارهای بهبود: یک مطالعه کتابخانه ای با رویکرد حکمرانی فرایند، انطباق مقرراتی و تحول دیجیتال

گواهی پایان کار ساختمان، در بسیاری از نظام های مدیریت شهری، نقطه اتصال میان مرحله ساخت وساز و مرحله بهره برداری رسمی از بنا است. این گواهی معمولا نشان می دهد که ساختمان از منظر ضوابط شهرسازی، نقشه های مصوب، مقررات فنی، الزامات ایمنی، گزارش های نظارتی، عوارض و اسناد تکمیلی در وضعیت قابل قبول برای بهره برداری یا نقل وانتقال قرار گرفته است. با این حال، فرایند صدور پایان کار در بسیاری از شهرها با چالش هایی مانند تعدد نهادهای تصمیم گیر، ابهام مقررات، تغییرات حین اجرا، ناهماهنگی میان شهرداری و سازمان های تخصصی، نقص مدارک، اطاله در بازدیدها، وابستگی زیاد به تشخیص فردی، نبود پرونده دیجیتال یکپارچه، ضعف مستندسازی وضعیت نهایی بنا و تداخل میان تخلفات فنی و مالی مواجه است. هدف این مقاله، تحلیل کتابخانه ای چالش های صدور پایان کار ساختمان و ارائه چارچوبی برای بهبود آن با تاکید بر معماری، مدیریت شهری، کنترل مقررات و تحول دیجیتال است. بدین منظور، منابع معتبر سال های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ در حوزه مجوزهای ساختمانی، کنترل انطباق، BIM، سامانه های e-permit، بازرسی ساختمانی، پنجره واحد و حکمرانی داده بررسی شدند. مرور ادبیات نشان می دهد که دیجیتالی سازی صرف، بدون بازمهندسی فرایند و هماهنگی نهادی، اغلب فقط نسخه الکترونیکی همان بروکراسی سنتی را تولید می کند (عامر و همکاران، ۲۰۲۵؛ بلاخ و فاوت، ۲۰۲۳). نوآوری مقاله حاضر، ارائه چارچوب «پایان کار هوشمند مبتنی بر شواهد» است که پنج رکن دارد: شفاف سازی مقررات، پرونده دیجیتال ساختمان، کنترل انطباق مرحله ای، هماهنگی بین سازمانی و شاخص های عملکردی پاسخ گویی. یافته ها نشان می دهد که بهبود صدور پایان کار نه تنها مسئله ای اداری، بلکه مسئله ای معماری، حقوقی، فنی، داده ای و حکمرانی شهری است. نتیجه مقاله تاکید می کند که کاهش زمان، کاهش فسادپذیری، افزایش ایمنی و ارتقای کیفیت محیط ساخته شده زمانی محقق می شود که صدور پایان کار از «بازرسی انتهایی و پرونده محور» به «کنترل پیوسته، داده محور و شواهدپذیر» تغییر کند.

کلیدواژه ها:

پایان کار ساختمان ، مجوز ساختمانی ، کنترل انطباق ، شهرداری ، معماری ، BIM ، دولت الکترونیک ، بازرسی ساختمان ، حکمرانی شهری