سنجش فضایی تاب آوری زیرساخت های حیاتی شهری در مواجهه با سیلاب های ناگهانی مبتنی بر تحلیل سناریوهای تغییر اقلیم

سیلاب های ناگهانی یکی از پرتکرارترین و پرهزینه ترین مخاطرات طبیعی در مناطق شهری خشک و نیمه خشک به شمار می روند و زیرساخت های حیاتی—شامل شبکه های آب رسانی، برق، حمل ونقل و ارتباطات—را در معرض آسیب های مستقیم و پیامدهای زنجیره ای قرار می دهند. تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش دفعات رخدادهای بارشی حدی، ضرورت سنجش فضایی تاب آوری این زیرساخت ها را دوچندان کرده است. پژوهش حاضر با هدف سنجش فضایی تاب آوری زیرساخت های حیاتی شهر شیراز در برابر سیلاب های ناگهانی و با تکیه بر تحلیل سناریوهای تغییر اقلیم انجام شده است. رویکرد پژوهش کمی-فضایی و مبتنی بر تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تحلیل چندمعیاره (MCDA) و داده های اقلیمی حاصل از سناریوهای انتشار است. شاخص های تاب آوری در چهار بعد فیزیکی، عملکردی، سازمانی و اجتماعی تدوین و برای واحدهای فضایی شهر شیراز محاسبه شد. نتایج نشان می دهد که پهنه های جنوبی و جنوب غربی شهر، به ویژه در مجاورت مسیرهای رودخانه های فصلی، پایین ترین سطح تاب آوری را دارند و زیرساخت های آب رسانی و شبکه معابر بیشترین آسیب پذیری را نشان می دهند. همچنین مقایسه سناریوهای اقلیمی نشان داد که تشدید رخدادهای بارشی حدی می تواند دامنه پهنه های بحرانی را تا نزدیک به یک سوم افزایش دهد. یافته های پژوهش می تواند مبنایی برای اولویت بندی سرمایه گذاری های تاب آورسازی، بازنگری طرح های جامع شهری و تدوین سیاست های مدیریت بحران در شهرداری شیراز قرار گیرد. این مطالعه با ارائه چارچوبی تکرارپذیر، الگویی برای شهرهای مشابه در مناطق خشک ایران نیز فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، زیرساخت حیاتی ، سیلاب ناگهانی ، سناریوی تغییر اقلیم ، شیراز