تاثیر چوب طبیعی بر رفتار انسانها و روانشناسی اجتماعی در دوران صفوی (نمونه موردی کاخهای چهلستون هشت بهشت و عالی قاپو اصفهان)

چوب طبیعی به عنوان یکی از مصالح بنیادین در معماری سنتی، ایران نقشی فراتر از کارکرد سازه ای و تزیینی داشته است. پژوهش حاضر با بررسی تاثیر چوب طبیعی بر رفتار انسان ها و روانشناسی اجتماعی در دوران صفوی به تحلیل سه نمونه موردی از کاخ های شاخص اصفهان یعنی چهل ستون، عالی قاپو و هشت بهشت می پردازد. چارچوب نظری تحقیق بر پایه روان شناسی محیط (فراهت، ۱۴۰۲؛ Steg ۲۰۲۱) و نظریه طراحی زیست دوست (Beatley ۲۰۲۲) تدوین شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل تاریخی - تفسیری با رویکرد مطالعه موردی تطبیقی است. یافته ها نشان می دهد که در چهل ستون ستون های قطور چوبی چنار و کاج با تکنیک منبت کاری حس عظمت و اقتدار و رفتار تشریفاتی را القا می کرده اند. در عالی قاپو گره چینی های ظریف چوبی پنجره ها فضایی سرشار از محرمیت و تدریج برای مکث و انتظار پدید می آورده است. در هشت بهشت مقرنس کاری چوبی و ارسی های رنگارنگ حس صمیمیت و آرامش را برای گفتگو و فراغت فراهم می کرده است. این پژوهش نشان می دهد که معماران صفوی با دانش شهودی از ویژگی های حسی چوب (بصری، لمسی، شنیداری و بویایی) و بهره گیری هدفمند از تکنیک های چوبی متفاوت توانسته اند هر فضا را متناسب با کارکرد تشریفاتی آن به بستری برای تجربه روانی و رفتار اجتماعی خاصی تبدیل کنند.

کلیدواژه ها:

چوب طبیعی ، روانشناسی محیط ، معماری صفوی ، کاخ چهلستون ، کاخ عالی قاپو ، کاخ هشت بهشت ، طراحی زیست دوست ، رفتار اجتماعی