تحلیل گفتمان قدرت در شاهنامه فردوسی ( با تکیه بر روایت های ضحاک و کیکاووس)

قدرت و سازوکارهای شکل گیری، تثبیت و فروپاشی آن از مهم ترین موضوعات قابل بررسی در متون حماسی و ادبی است. شاهنامه فردوسی، افزون بر ارزش های اسطوره ای و ادبی، بازتاب دهنده گفتمان های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوره های مختلف تاریخ ایران است و روابط میان حاکمیت، مردم، مشروعیت و مقاومت را در قالب روایت های نمادین به تصویر می کشد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل گفتمان قدرت در شاهنامه فردوسی و با تمرکز بر روایت های ضحاک و کیکاووس انجام شده است. در این پژوهش تلاش می شود چگونگی شکل گیری گفتمان استبداد، مشروعیت سیاسی، فره ایزدی، نقش خرد و پیامدهای سوءاستفاده از قدرت بررسی شود. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی است و داده ها با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بررسی متن شاهنامه گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که روایت ضحاک نمونه ای از گفتمان قدرت استبدادی است که بر ترس، خشونت، فریب و حذف مخالفان استوار است؛ در حالی که روایت کیکاووس بیانگر آسیب های ناشی از خودکامگی، غرور و فاصله گرفتن فرمانروا از خرد و مشورت است. فردوسی در هر دو روایت، قدرت را زمانی مشروع می داند که با خرد، عدالت، اخلاق و مسئولیت اجتماعی همراه باشد و در غیر این صورت، به زوال و فروپاشی حکومت منجر خواهد شد. این پژوهش نشان می دهد که شاهنامه نه تنها اثری حماسی، بلکه متنی اجتماعی–سیاسی است که گفتمان های مختلف قدرت و پیامدهای آن را تحلیل و نقد می کند.

کلیدواژه ها:

شاهنامه فردوسی ، تحلیل گفتمان قدرت ، ضحاک ، کیکاووس ، مشروعیت سیاسی