ارائه و آزمون مدل مفهومی پیش بینی کیفیت رابطه خواهر و برادری بر اساس مشکلات رفتاری کودک اول با نقش میانجی گری ذهن آگاهی مادرانه: دلالت های تربیتی برای معلمان و مربیان دوره کودکی

مقدمه و هدف: تولد فرزند دوم، یکی از چالش برانگیزترین دوره های تحولی برای کودک اول است که می تواند پیامدهای بلندمدتی بر سلامت روانی، کیفیت روابط خانوادگی و عملکرد تحصیلی-اجتماعی کودک داشته باشد. با توجه به اینکه معلمان دوره ابتدایی و مربیان مهدکودک و پیش دبستانی به طور مستقیم با این کودکان در محیط های آموزشی سروکار دارند، آگاهی از تاثیرات تولد فرزند دوم بر رفتار کودک اول و شناسایی عوامل محافظتی (همچون ذهن آگاهی مادرانه) برای آن ها ضروری است. پژوهش حاضر با هدف آزمون مدل مفهومی پیش بینی کیفیت رابطه خواهر و برادری بر اساس مشکلات رفتاری کودک اول با نقش میانجی گری ذهن آگاهی مادرانه و همچنین استخراج دلالت های تربیتی آن برای معلمان و مربیان دوره کودکی انجام شد. به تازگی صاحب فرزند دوم شده بودند، به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای از مراکز بهداشتی-درمانی شهر تهران انتخاب شدند. نتایج نشان داد که مدل مفهومی پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است (SRMR=۰.۰۶۴, NFI=۰.۹۲). مشکلات رفتاری برون ریز (β=-۰.۳۱, P<۰.۰۰۱) و درون ریز (β=-۰.۳۸, P<۰.۰۰۱) به طور مستقیم و منفی کیفیت رابطه خواهر و برادری را پیش بینی کردند. همچنین، ذهن آگاهی مادرانه نقش میانجی گر جزئی در رابطه بین مشکلات درون ریز و کیفیت رابطه داشت (VAF=۰.۳۴) و اثر تعدیل گر آن بر رابطه بین مشکلات برون ریز و کیفیت رابطه نیز معنادار بود (β=۰.۱۹, P<۰.۰۵). فاصله سنی بیشتر بین فرزندان و تحصیلات بالاتر مادر با کیفیت بهتر رابطه همراه بود.یافته ها از مدل مفهومی پژوهش حمایت می کنند و نشان می دهند که ذهن آگاهی مادرانه، هم به عنوان میانجی و هم به عنوان تعدیل گر، نقش کلیدی در تبدیل چالش های رفتاری کودک اول به رابطه مثبت خواهر و برادری ایفا می کند. بر اساس یافته ها، مداخلات ارتقاء ذهن آگاهی مادرانه باید در سه ماهه اول تا ششم پس از تولد نوزاد متمرکز شوند. پیشنهاد می شود در پژوهش های آتی، نقش سبک دلبستگی مادر و حمایت اجتماعی نیز به عنوان متغیرهای تعدیل گر بررسی شود.

کلیدواژه ها:

فرزند دوم ، مشکلات رفتاری کودک اول ، رابطه خواهر و برادری ، ذهن آگاهی مادرانه ، دلالت های تربیتی