زیست دیجیتال دانش آموزان و چالش های یادگیری عمیق: بررسی نقش الگوی مصرف فناوری در توجه، خودتنظیمی و عملکرد شناختی

تحول دیجیتال، شیوه تعامل دانش آموزان با اطلاعات، ارتباطات و فرایند یادگیری را دستخوش تغییر کرده است. در چنین شرایطی، مسئله اساسی دیگر صرفا میزان دسترسی دانش آموزان به فناوری نیست، بلکه چگونگی، هدف و الگوی استفاده آنان از ابزارها و محیط های دیجیتال است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش الگوی استفاده از فناوری های دیجیتال در کیفیت توجه، خودتنظیمی، یادگیری عمیق و عملکرد شناختی دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد آمیخته کمی–کیفی طراحی شد. در بخش کمی، اطلاعات مورد نیاز از ۲۵۰ دانش آموز دوره متوسطه با استفاده از ابزارهای سنجش میزان و الگوی مصرف فناوری و شاخص های مرتبط با توجه و خودتنظیمی گردآوری و با روش های آماری توصیفی و استنباطی تحلیل شد. در بخش کیفی نیز دیدگاه های ۲۰ نفر از معلمان و دانش آموزان از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته بررسی و مضامین اصلی استخراج شد. نتایج نشان داد استفاده مداوم و بدون برنامه از محیط های دیجیتال می تواند با کاهش تمرکز پایدار، افزایش جابه جایی توجه، دشواری در مدیریت زمان، کاهش تحمل فعالیت های شناختی طولانی و افت کیفیت مطالعه همراه باشد. یافته های کیفی همچنین نشان داد که اعلان های مکرر، دسترسی هم زمان به محرک های متعدد، عادت به دریافت سریع اطلاعات و انجام هم زمان چند فعالیت دیجیتال، از عوامل موثر بر کاهش تمرکز و یادگیری عمیق هستند. در مقابل، استفاده هدفمند از فناوری، همراه با آموزش مهارت های خودتنظیمی و مدیریت زمان، می تواند ظرفیت های آموزشی و شناختی محیط های دیجیتال را فعال سازد. بنابراین، مواجهه تربیتی با فناوری نباید بر حذف یا محدودسازی مطلق آن استوار باشد؛ بلکه لازم است دانش آموزان برای استفاده آگاهانه، هدفمند و متعادل از فناوری توانمند شوند. بر این اساس، آموزش سواد دیجیتال، تقویت خودتنظیمی، ایجاد زمان های بدون حواس پرتی دیجیتال و بازطراحی فعالیت های آموزشی می تواند به ارتقای کیفیت یادگیری و حفظ ظرفیت های شناختی دانش آموزان کمک کند.

کلیدواژه ها:

زیست دیجیتال ، یادگیری عمیق ، توجه پایدار ، خودتنظیمی ، عملکرد شناختی ، سواد دیجیتال ، دانش آموزان ، فناوری آموزشی