مدرسه به مثابه میدان یادگیری اجتماعی؛ بررسی نقش دانش آموزان در شناسایی و حل مسائل واقعی محیط مدرسه

مدرسه زمانی می تواند به محیطی پویا و تربیت کننده تبدیل شود که دانش آموزان در کنار یادگیری مفاهیم درسی، فرصت تجربه مسئولیت، همکاری، تصمیم گیری و مواجهه با مسائل واقعی زندگی اجتماعی را نیز به دست آورند. با این حال، در بسیاری از مدارس، دانش آموزان بیشتر در جایگاه دریافت کننده برنامه ها قرار دارند و فرصت محدودی برای شناسایی مسائل محیط مدرسه و مشارکت در ارائه راه حل های عملی پیدا می کنند. پژوهش حاضر با هدف ایجاد زمینه ای برای تبدیل دانش آموزان از مخاطبان منفعل برنامه های مدرسه به مشارکت کنندگانی فعال در فرایند شناسایی و حل مسائل مدرسه انجام شد. این پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی در یکی از مدارس متوسطه اجرا گردید. در مرحله نخست، وضعیت موجود از طریق مشاهده، گفت وگو با دانش آموزان و کارکنان مدرسه، بررسی دیدگاه ها و پیشنهادهای دانش آموزی و تحلیل مسائل روزمره مدرسه شناسایی شد. سپس با تشکیل گروه های دانش آموزی، مسائل اولویت دار در حوزه هایی مانند نظم محیطی، ارتباطات مدرسه، فعالیت های فرهنگی و نحوه مشارکت دانش آموزان شناسایی و برای هر یک راهکارهای عملی پیشنهاد شد. در ادامه، دانش آموزان در طراحی، اجرای و ارزیابی برخی فعالیت های اصلاحی مشارکت داده شدند و نتایج اقدامات در جلسات بازخورد مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد فراهم کردن فرصت برای مواجهه دانش آموزان با مسائل واقعی مدرسه و مشارکت آنان در فرایند حل مسئله، موجب افزایش احساس مسئولیت، تقویت مهارت همکاری و گفت وگو، رشد توانایی تصمیم گیری و افزایش احساس تعلق نسبت به محیط مدرسه شد. همچنین، مشارکت مستقیم دانش آموزان موجب شد برخی مسائل مدرسه از زاویه ای متفاوت مورد توجه قرار گیرد و ارتباط میان دانش آموزان و عوامل اجرایی مدرسه به سمت تعامل و گفت وگوی سازنده حرکت کند. نتایج این اقدام پژوهی نشان می دهد مشارکت مسئله محور دانش آموزان می تواند علاوه بر تقویت شایستگی های اجتماعی و فردی آنان، به بهبود فرایندهای مدرسه نیز کمک کند. بنابراین، طراحی فرصت های منظم برای شناسایی مسئله، ایده پردازی، اقدام و ارزیابی توسط دانش آموزان می تواند به عنوان رویکردی عملی برای شکل دهی به مدرسه ای مشارکت محور و یادگیرنده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مشارکت دانش آموزی ، حل مسئله ، یادگیری اجتماعی ، مدرسه یادگیرنده ، مسئولیت پذیری ، شایستگی اجتماعی ، اقدام پژوهی