از حضور نمادین تا کنشگری واقعی؛ طراحی الگوی مدرسه محور برای تقویت صدای دانش آموزان در فرایندهای تصمیم گیری

مدرسه تنها محیطی برای انتقال دانش نیست، بلکه بستری برای شکل گیری هویت اجتماعی، یادگیری تعامل سازنده و تمرین مسئولیت های فردی و جمعی دانش آموزان است. یکی از چالش های مهم در این زمینه، فاصله میان «حضور دانش آموزان در ساختارهای مشارکتی» و «اثرگذاری واقعی آنان در امور مدرسه» است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تقویت نقش آفرینی دانش آموزان در فرایندهای مدرسه و ایجاد زمینه ای برای شنیده شدن دیدگاه ها و ایده های آنان انجام شد. این پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی و در یکی از مدارس متوسطه اجرا گردید. برای شناسایی وضعیت موجود از مشاهده مستقیم، گفت وگو با دانش آموزان و کارکنان مدرسه، بررسی بازخوردهای دانش آموزی، تحلیل مستندات و برگزاری نشست های گروهی استفاده شد. بر اساس یافته های اولیه، برنامه ای مشارکتی با محوریت شناسایی مسائل مدرسه از دیدگاه دانش آموزان، تشکیل گروه های حل مسئله، ایجاد فرصت ارائه پیشنهاد، مشارکت در برنامه ریزی فعالیت های مدرسه و دریافت بازخورد از دانش آموزان طراحی و اجرا شد. نتایج نشان داد فراهم کردن فرصت واقعی برای بیان دیدگاه ها و مشارکت در حل مسائل مدرسه، موجب افزایش احساس دیده شدن و تعلق دانش آموزان، تقویت اعتمادبه نفس در تعاملات اجتماعی، بهبود مهارت گفت وگو و همکاری و افزایش تمایل آنان به مشارکت داوطلبانه در فعالیت های مدرسه شد. همچنین، تعامل میان دانش آموزان و عوامل اجرایی مدرسه از حالت یک سویه فاصله گرفت و زمینه شکل گیری ارتباطی مبتنی بر گفت وگو و همکاری فراهم شد. یافته ها نشان می دهد مشارکت دانش آموزی زمانی می تواند به یک عنصر موثر در فرهنگ مدرسه تبدیل شود که از سطح فعالیت های نمادین فراتر رفته و به دانش آموزان فرصت واقعی برای اظهار نظر، پیشنهاددهی، مسئولیت پذیری و مشارکت در حل مسائل داده شود. بر این اساس، تقویت سازوکارهای شنیدن صدای دانش آموزان می تواند به عنوان یکی از راهبردهای موثر در ایجاد مدرسه ای مشارکت محور، پاسخ گو و یادگیرنده مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

صدای دانش آموز ، مشارکت دانش آموزی ، فرهنگ مدرسه ، تصمیم گیری مشارکتی ، یادگیری اجتماعی ، مسئولیت پذیری ، اقدام پژوهی