اخلاق حرفه ای معلمی در عصر هوش مصنوعی: از ابزارهای هوشمند تا مسئولیت های اخلاقی

ورود هوش مصنوعی به عرصه آموزش و پرورش، به ویژه با گسترش ابزارهای مولد مانند ChatGPT، نه تنها فرصت های بی سابقه ای برای شخصی سازی یادگیری و کاهش بار کاری معلمان فراهم آورده است، بلکه چالش های اخلاقی عمیقی را پیش روی حرفه معلمی قرار داده که بازتعریف بنیادین مسئولیت های اخلاقی معلمان را ضروری می سازد. این مقاله به بررسی جامع ابعاد گوناگون اخلاق حرفه ای معلمی در عصر هوش مصنوعی می پردازد و تلاش می کند تا چارچوبی نظری و عملیاتی برای ایفای مسئولیت های اخلاقی معلمان در مواجهه با ابزارهای هوشمند ارائه دهد. چارچوب نظری این پژوهش بر اساس چهارچوب اخلاقی یونسکو در حوزه هوش مصنوعی، مدل هوش مصنوعی-TPACK و نظریه عاملیت معلم بنا شده است. یافته های پژوهش های معاصر نشان می دهد که معلمان در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی با چالش های اخلاقی متعددی از جمله سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی دانش آموزان، تهدید یکپارچگی تحصیلی، تضعیف هویت حرفه ای و کاهش عاملیت معلم مواجه هستند. در پاسخ به این چالش ها، معلمان امروزه نه تنها به عنوان منتقل کننده دانش، بلکه به عنوان «واسطه گران اخلاقی» (Ethical Mediators) ایفای نقش می کنند که باید توانایی تشخیص معضلات اخلاقی، اعمال قضاوت اخلاقی مبتنی بر ارزش های انسانی، و هدایت دانش آموزان در جهت استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی را داشته باشند. این مقاله با تاکید بر اهمیت توسعه حرفه ای مبتنی بر «ذهنیت اخلاقی» (Mindset-Oriented) به جای صرفا آموزش ابزاری، و با ارائه راهکارهای عملی برای معلمان و نظام های آموزشی، تلاش می کند تا زمینه را برای تحقق «استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در آموزش» فراهم آورد.